همه معانى اين كلمه، به قرب و نزديكى برمى‌گردد، و آن كس كه به كار ديگرى اقدام كند «ولىّ» او است.[٢] علامه طباطبائى با توجه به موارد استعمال اين كلمه در قرآن، و نيز با اشاره به سمت‌هايى كه قرآن براى پيامبر ذكر كرد است، ولايت پيامبر را چنين توضيح مى‌دهد:

رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر همه شئون امت اسلامى، در جهت سوق دادن آنان به سوى خدا، و براى حكمرانى و فرمانروايى بر آن‌ها و قضاوت در ميانشان، ولايت دارد. ازاين‌رو، پيروى مطلق، حقّى براى او، بر عهده امت اسلامى است. و البته اين ولايت، در طول ولايت خداوند، و ناشى از تفويض الهى است؛ يعنى چون اطاعت از او، اطاعت از خداوند است و در نتيجه، ولايت او «ولايت خدايى» است، بايد از او اطاعت كرد.[٣] به بيان برخى بزرگان: با توجه به مجموع آيات قرآن مى‌توان فهميد كه آن حضرت، در آن واحد، داراى سه شأن بوده است:

او اين‌كه، امام و پيشوا و مرجع دينى بوده؛ يعنى سخن و عملش براى مسلمانان سند و حجت بوده است:

ما اتيكم الرسول فخذوه، و ما نهاكم عنه فانتهوا[٤]؛

آن‌چه را كه پيامبر براى شما آورده است بگيريد، و از آن‌چه شما را بازدارد بايستيد.

دوم اين‌كه، ولايت قضايى داشته؛ يعنى حكمش در اختلافات حقوقى و مخاصمات، نافذ بوده است:

[١] - جوهرى، صحاح، ج ٦، ص ٢٥٢٨.

[٢] - ابن فارس، معجم مقاييس اللغه، ج ٦، ص ١٤١.

[٣] - محمد حسين طباطبائى، الميزان، ج ٦، ص ١٤.

[٤] - حشر( ٥٩) آيه ٧.