مبانى اسلامى و متفكران مسلمان، گوياى آن است كه ولايت، داراى منطقه خاصى و محدوده ويژه‌اى مى‌باشد. اين محدوده، از يك طرف، بر محور مسئوليت‌هايى كه در نصوص دينى براى دولت اسلامى مشخص شده، از قبيل اجراى احكام جزايى و كيفرى، جمع‌آورى و توزيع ماليات‌ها و فرماندهى نيروهاى مسلّح، قرار دارد، و از طرف ديگر، بر مصلحت عامه و صلاح جامعه مبتنى است.

در بخش اوّل، ضوابط و مقررات مربوط در متن شريعت تبيين شده است و دولت موظف به اجراى دقيق آن مى‌باشد؛ ولى در بخش دوم، تشخيص خير امت و صلاح اجتماع، و تصميم‌گيرى براساس آن، با حكومت است و البته اين‌گونه صلاح‌ديدها كه گاه به صورت برنامه‌هاى مدت‌دار، و گاه به شكل دستور العمل‌هاى موقت صادر