ثالثا،- در برابر ولايت مقيّده- مقام انسان كاملى است كه جانش آيينه تمام‌نماى كمالات حق، و ظهور اسماى حسناى او باشد و در هيچ‌يك از كمالات و صفات حق تعالى احدى بر او پيشى و سبقت نگرفته است.

ولايت، با اين تفسير، منشأ آثار و احكام خاصى است؛ مثلا ولىّ اللّه از نفوذ غيبى بر جهان و انسان برخوردار است و چون در سلسله موجودات، برتر از همه و بر فراز آن‌ها قرار دارد، ناظر به ارواح، نفوس و قلوب است و از اين نظر، نوعى تسلط تكوينى بر جهان دارد كه اين احكام، همه از آثار قرب به حق است.

تو توهم كرده‌اى از قرب حق‌		كه طبقگر دور نبود از طبق‌
اين ندانستى كه قرب اوليا		صد كرامت دارد و كار و كيا
آهن از داود مومى مى‌شود		موم در دستت چو آهن مى‌بود
شاخ خشك و تر قريب آفتاب‌		آفتاب از هر دو كى دارد حجاب‌
ليك كو آن قربت شاخ طرى‌		كه شمار پخته از وى مى‌برى‌
قرب بر انواع باشد اى پسر		مى‌زند خورشيد بر كهسار و زر
ليك قربى هست باز رشيد را		كه از آن آگه نباشد بيد را[١]

و بر اين مقام ولايت، نظر دارد آن‌جا كه لسان الغيب مى‌گويد:

گداى ميكده‌ام ليك وقت مستى بين‌		كه ناز بر ملك و حكم بر ستاره كنم‌

و يا:

گرچه ما بندگان پادشاهيم‌		پادشاهان ملك صبحگهيم‌

و يا:

بر در ميكده رندان قلندر باشند		كه ستانند و دهند افسر شاهنشاهى‌

ابعاد ولايت مطلقه نبوى‌

ولايت مطلقه پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به آن چه اهل معرفت درباره مقامات معنوى حضرت‌

[١] - مثنوى، دفتر سوم، ص ١٤٨.