دين و دولت در انديشه اسلامي - سروش، محمد - الصفحة ٥٦٧
به استناد ولايت الهى خويش، كه پشتوانه قوى نفوذ مردمى را نيز به مراه داشت، الزامات اجتماعى خود را اعلام و به اجرا درمىآوردند.
آية اللّه العظمى ميرزا محمد حسن شيرازى، در برابر امتياز رژى، اين حكم را صادر كرد:
بسم اللّه الرحمن الرحيم. اليوم استعمال تنباكو و توتون، باىّ نحو كان، در حكم محاربه با امام زمان- صلوات اللّه و سلامه عليه- است.
و برقآسا در دورترين نقاط ايران، منتشر شد. در تاريخ آمده است:
سواد اين حكم مبارك، در همان نيمروز، همهجا حتى در اقصا بلاد ايران منتشر شد. صبح روز بعد، در تمامى ايران، هيچكس از مرد و زن، كوچك و بزرگ، برزگر و تاجر نمانده بود كه اطلاع و آگاهى از تفصيل اين حكم نيافته باشد.[١] دكتر فودريه، پزشك مخصوص ناصر الدين شاه درباره تأثير شگرف اين حكم مىنويسد:
فتوايى كه از عتبات رسيده و به مردم امر شده كه براى برچيدن كمپانى، از استمال دخانيات خوددارى كنند، با انضباط تمام رعايت شده، تمام توتونفروشان دكانهاى خود را بسته و تمام قليانها را برچيدهاند و احدى نه در شهر، نه در ميان نوكران شاه، نه در اندرون او، لب به استعمال دخانيات نمىزند.[٢] درحالىكه سران رژيم ايران با چنين حكمى مخالف بوده و تمام تلاش خود را براى جلوگرى از نفوذ آن به كار گرفته بودند، اين گونه تعبد و تقيد به اجراى آن، از كدام قدرت ناشى مىشد؟ كذام نيرو همگان را به تسليم در برابر آن واداشته و به مقابله با دستگاه حكومت وادار مىكرد؟ چرا مجتهدان و فقهاى ديگر، در برابر اين حكم خضوع نمودند، درحالىكه تبعيت از فتواى ديگران را بر خود حرام مىدانستند؟
وقتى امين السلطان، علاء الدوله را به نجف فرستاد تا شايد برخى از علما را
[١] - احمد كربلائى، قرارداد رژى، ص ٦٩.
[٢] -( خاطرات دكتر فودريه) سه سال در دربار ايران، ص ٣٢٣.