گاه امر به معروف، با دست انجام مى‌گيرد؛ مثل اين‌كه با تأديب يا جلوگيرى از كار ناشايسته يا ضرب و جرح، ديگرى به معروف واداشته مى‌شود؛ ولى ضرب، تنها با اجازه سلطان وقت كه براى رياست و زمامدارى نصب شه است، واجب مى‌گردد. در نهى از منكر نيز مسئله چنين است.[٢] به علاوه، اجراى امر به معروف و نهى از منكر، در موارد فراوانى، نياز به قدرت دارد، و درصورتى‌كه حمايت دولت و پشتيبانى حاكميّت نباشد، برخورد با اعمال سوء، به خصوص اگر از صاحبان زو و زور سر زند، عملا تعطيل مى‌شود؛ همان‌طور كه امكان عملى‌شدن با ارزش‌ترين معروف‌ها نيز فراهم نمى‌شود. ازاين‌رو، قرآن كريم از مسلمانان مى‌خواهد كه وقتى در زمين اقتدار پيدا كرده و حكومت تشكيل دادند، به امر به معروف و نهى از منكر بپردازند:

الذين ان مكنّاهم فى الارض اقاموا الصلوة و اتوا الزكوة و امروا بالمعروف و نهوا عن المنكر.[٣] از اين آيه فهميده مى‌شود كه با تشكيل دولت اسلامى، زمينه اجراى كامل اين فريضه الهى فراهم مى‌گردد، معروف‌ها در جامعه گسترش يافته، و منكرها از ميان مردم رخت برمى‌بندند. به تعبير امام باقر عليه السّلام:

با اين فريضه بزرگ، احكام ديگر پابرجا مى‌شوند، راه‌ها امن مى‌گردد، كسب و تجارت در مسير حلال و مشروع قرار مى‌گيرد، حقوق از دست رفته به صاحبانشان باز مى‌گردد، زمين آباد مى‌شود، دشمن به انصاف تن مى‌دهد و كارها سامان مى‌يابد.[٤] روشن است كه تحقق چنين برنامه‌هايى، فراتر از امر و نهى زبانى، به بسط يد و در

[١] - محقق اردبيلى، مجمع الفائدة و البرهان، ج ٧، ص ٥٤٢.

[٢] - شيخ طوسى، نهايه، ص ٣٠٠.

[٣] - حج( ٢٢) آيه ٤١.

[٤] - شيخ طوسى، تهذيب الاحكام، ج ٦، ص ١٨٠.