رساله توضيح المسائل - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٧٩٧ - ديه قطع اعضاء

است.

(مسأله ٣٥١٢) اگر دندان بچه در آورده شود يا تماماً شكسته شود، بعيد نيست كه به طور كلى ديه ثابت باشد حتى اگر برويد.

(مسأله ٣٥١٣) اگر انسان به جاى دندان درآورده شده دندان مصنوعى ثابت بكارد و كسى آن را دربياورد، ديه ندارد امّا در آن حكومت [ارش‌] است.

هشتم: ديه فكّ اسفل؛ فك اسفل (پايينى) دو استخوانى است كه در چانه باهم تلاقى مى‌كنند و دو طرف آنها ازدو جانب صورت به گوش متصل مى‌شوند كه روى آنها دندان‌هاى پايينى مى‌رويند و در آنها ديه كامل است و در هريك از آنها نصف ديه است. اين در صورتى است كه آنها به طور جداگانه از دندان هادرآورده شوند ولى اگر با دندان‌ها درآورده شوند در هر يك از آنها ديه خودش مى‌باشد.

نهم: ديه دو دست؛ در دو دست ديه كامل است و در هر يك از آنها نصف ديه. چنان چه دست بريده شود انگشتان حكمى ندارند.

(مسأله ٣٥١٤) اگر دست از مچ بريده شود، بدون ترديد ديه ثابت مى‌باشد. امّا اگر با دست مقدارى ازمچ بريده شود، نظر مشهور بين فقها اين است كه در آن ديه بريدن دست است و در بريدن مقدار اضافه ارش مى‌باشد. البته اين نظر اشكال دارد بلكه بعيد نيست كه در اين مورد تنها بر ديه اكتفا شود.

(مسأله ٣٥١٥) اگر شخصى در مچ، دو دست داشته باشد كه يكى از آنها اصلى و ديگرى زيادى باشد، در اين فرض چنان چه دست اصلى بريده شود، ديه آن پانصد دينار است ولى اگر دست زيادى بريده شود، بعضى گفته اند كه ديه آن ثلث (٣/ ١) ديه دست اصلى است و اين قول اشكال دارد، اقرب اين است كه مرجع در آن ارش است.

(مسأله ٣٥١٦) اگر دست اصلى با دست زيادى مشتبه گردد و تشخيص يكى از آنها از ديگرى ممكن نباشد، در اين صورت اگر هر دو باهم بريده شوند در آن يك ديه كامل دست و ارش است، ولى اگر يكى از آنها بريده شود، در آن ارش است مادامى كه از ديه كامل دست زياد نشود.

(مسأله ٣٥١٧) اگر ذراعى كه كف ندارد يا بازو بريده شود، در آن نصف ديه است.

دهم: ديه انگشت ها؛ نظر مشهور اين است كه در بريدن هر يك از انگشتان دو دست يا دو پا