پس بجهت آنكه اسلاف ما را زحمت بسيار رسانيده و اكثر ما را بقتل آورده و بر بيشتر انبياء ما بعذاب و بلا نازل گشته و ديار ما را خراب كرده بخسف و عذاب او را دشمن ميداريم و اگر بجاى او ميكائيل بتو وحى ميآورد كه صاحب خصب است و سلامتى و يسر و رخا بتو ايمان مياورديم حقتعالى آيه فرستاد قُلْ‌ بگو اى محمد در جواب ايشان كه‌ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ‌ هر كه باشد دشمن مر جبرئيل را و اين ناميست عبرانى يا سريانى و معنى آن عبد اللَّه است و او امين خزاين وحى است و منع صرف او بجهت عجمية و علمية است و برواية بكر بر وزن جحمرش است و بقرائة حفص بر وزن قنديل است و من موصول مبتدا است و خبر محذوف و تقدير آنكه (من كان عدوا لجبرئيل فهو عدو للَّه) يعنى هر كه دشمن جبرئيل است پس او دشمن خداست و حذف خبر بجهة دلالت كلام لا حق است بر آن يعنى قوله‌ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ‌ پس بدرستى كه او فرو ميآورد قرآن را عَلى‌ قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ‌ بر دل تو بفرمان خدا پس ضمير بارز در فانه راجع بجبرئيل است و در نزله راجع بقرآن و اضمار آن بدون ذكر مرجع جهت آنست كه دلالت كند بر فخامة شان آن چه بجهت تعين و فرط شهرت آن احتياج بسبق ذكر ندارد و ذكر قلب بجهة آنست كه آن قابل اول است مر وحى را و محل فهم و حفظ و حق كلام آن بود كه على قلبى باشد لكن بر طريقه حكاية كلام حقتعالى واقع شده كانه قال (قل ما تكلمت به من قولى من كان عدوا لجبريل فانه نزله على قلبك) و اذن بمعنى امر و تيسير است و جار و مجرور حال است از فاعل نزل يعنى جبرئيل فرود ميآورد بر دل تو در حالتى كه تنزيل او بامر و تيسير حقتعالى است و قوله‌ مُصَدِّقاً و ما بعد آن احوالند از مفعول‌ نَزَّلَهُ‌ يعنى در حالتى كه آن قرآن تصديق كننده است‌ لِما بَيْنَ يَدَيْهِ‌ مر آن چيزى را يعنى مر كتبى را كه پيش از وى نازل شده و حالا با ايشانست چون تورية و انجيل و زبور وَ هُدىً‌ و در حالتى كه راه نماينده است بحق‌ وَ بُشْرى‌ و در حالتى كه مژده دهنده است‌ لِلْمُؤْمِنِينَ‌ مر مؤمنان را بنجات از دركات مرديه و رسيدن بدرجات عاليه و در انوار گفته كه ظاهر آنست كه‌ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ‌ تا آخر جواب شرط باشد و معنى آنكه هر كه معادات كند از يهود بجبرئيل پس خلع ربقه انصاف كرده از رقبه خود و يا كافر شد بآنچه با اوست از كتاب بجهت نزول او بر تو بوحى زيرا كه ترك كتابى كرده كه مصدق كتب متقدمه است پس حذف جوابشده و اقامة علت شده در مقام آن و يا آنكه معنى اين باشد كه هر كه معاداة نمايد بجبرئيل پس سبب در عداوة او آنست كه تنزيل قرآن ميكند بر تو و گويند جواب شرط محذوفست بدون اقامه غير در مقام آن و تقدير اينكه (من كان عدوا لجبرئيل فليمت‌