آمده‌ام و صورت حال بموقف عرض رسانيد رسول صلّى اللَّه عليه و آله فرمود كه خطا كردى و بعد از او جماعتى ديگر بر خواستند و گفتند يا رسول اللَّه ما را نيز همين حادثه رو داد ليكن شرم داشتيم كه بعرض رسانيم آيا در اين صورت رخصت مى‌فرمايى و تخفيف تكليف بر ما مى‌كنى حضرت فرمود رخصت اين امر در دست من نيست و نزد بعضى جماع در شب و روز بر صائم حرام بود پس حقتعالى بمحض فضل و كرم خود اين تكليف از ايشان رفع نمود و فرمود شما را حلال است مباشرت كردن در تمام ظرف شب و ليل اسم جنس است و مراد همه ليالى آنست و گويند مراد شب اول ماه رمضان است و از باقر و صادق عليه السّلام مرويست كه مكروه است جماع در اول شب از هر ماه مگر ماه رمضان كه مستحبّ است بجهت اين آيه و رفث كنايتست از جماع زيرا كه خالى نيست از رفث كه بمعنى اظهار آن چيزيست كه واجب الستر است و تعديه آن به الى جهت آنست كه متضمن معنى افضاست و ايثار آن بر جماع در اين مقام بجهت تقبيح آن چيزيست كه بآن ارتكاب مينمودند در وقت محرم و لهذا ان را بخيانت تسميه نموده بقوله‌ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ‌ و ديگر تا تعليم بندگان باشد بآنكه هر چيزى كه مستهجن و مستحيا منه است بكنايه ادا كنند نه بصريح و قوله‌ هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ‌ استينافست براى بيان سبب حلال نمودن يعنى زنان پوشش‌اند مر شما را وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَ‌ و شما نيز لباسيد مر ايشان را اين كنايه است از شدة اختلاط و التصاق چنانچه لباس را با بدن ميباشد مراد آنست كه سبب حليت مباشرت در تمام شب روزه قلت صبر شما است از زنان و صعوبت اجتناب ايشان از شما بجهت كثرة مخالطت و شدت ملابست پس چون كه زوجين معتنق و ملتوى ميشوند بيكديگر و هر يك مشتمل ميشود بر آن دگرى مشبه بلباس شده‌اند و يا تسميه ايشان بلباس از جهت آن باشد كه هر يك از زوجين ستر صاحب خود ميكنند و مانع آن ميشود از فجور كه مستلزم كشف عورتست نزد اجنبى و گويند مراد بلباس سكن است كقوله تعالى‌ وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً يعنى زوجين آرامش و انيس يكديگراند ربيع گفته كه معناه (هن فراش لكم و انتم لحاف لهن) عَلِمَ اللَّهُ‌ دانست خدا أَنَّكُمْ‌ آنكه شما تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ‌ باشيد كه خيانت كنيد اى مكلفان با نفسهاى خود و ستم نمائيد بر خود بتعريض آن مر عقاب را و تنقيص حظ آن از ثواب و اختيان ابلغ است از خيانت مانند اكتساب كه از كسب ابلغ است چه اختيان دلالت بر فعل ميكند با قصد بآن بخلاف خيانت و بعد از بيان علت حليت ميفرمايد كه چون شما بگناه اعتراف كرديد و از آن توبه نموديد فَتابَ‌ پس رجوع كرد حق تعالى برحمت خود عَلَيْكُمْ‌ بر شما و رخصت داد بارتكاب مفطرات در شب‌هاى روزه‌ وَ عَفا عَنْكُمْ‌ و عفو كرد از شما آن خيانت را و محو اثر آن نمود از شما و آن حكم را كه بر شما لازم و واجب‌