روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ١٨٢ - ٢ تقويت«خدايادى»
مداومت بر ذكر پروردگار در صبح و عصر و سجود و تسبيح شبانه را بعضى بخصوص نمازهاى پنجگانه، يا به اضافه نماز شب، يا ويژه نماز صبح و عصر و مغرب و عشا تفسير كردهاند،[١] و برخى اين نمازها را مصداقهايى از ذكر مستمر الهى، و تسبيح و سجده در پيشگاه مقدّس او دانستهاند.[٢]
در آيه ٥٥ سوره مبارك غافر، دستور به تسبيح خداوند و حمد و ستايش او همراه با امر به استغفار از گناهان وارد شده است كه همه آنها باز، بعد از فرمان به صبر و استقامت بيان شده است.
(فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْكارِ.[٣]
پس [اى پيامبر!] شكيبايى پيشه كن كه وعده خدا حق است، و براى گناهت استغفار كن، و هر صبح و شام، تسبيح و حمد پروردگارت را به جا آور!).
فرمان به ذكر و ياد خدا پس از توصيه به صبر و پايدارى، تنها به پيامبر (ص) اختصاص ندارد؛ بلكه مؤمنانى كه در ميدان جهاد حاضر شدهاند نيز پس از امر به ايستادگى و ثبات قدم نشان دادن، به ذكر فراوان خدا سفارش شدهاند:
(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ.[٤]
اى كسانى كه ايمان آوردهايد! هنگامى كه [در ميدان نبرد] با گروهى رو به رو مىشويد، ثابتقدم باشيد! و خدا را فراوان ياد كنيد، تا رستگار شويد!).
در اين آيه- كه مربوط به جنگ «بدر» است-[٥] امر به ذكر خدا با كلمه «كثيراً» تأكيد شده است؛ چرا كه در ميدانهاى جنگ هر لحظه، صحنههايى كه انسان را به دوستىِ زندگى فانى دنيوى وادار سازد، تكرار مىشود.[٦] بنا بر اين، با ياد و عشق فراوان خدا، عشق همسر و فرزند و مال و مقام و هر آنچه باعث سستى در امر
[١]. ترجمه تفسير الميزان، ج ٢٠، ص ٢٢٦.
[٢]. تفسير نمونه، ج ٢٥، ص ٣٧٩.
[٣]. سوره غافر، آيه ٥٥.
[٤]. سوره انفال، آيه ٤٥.
[٥]. تفسير كوثر، ج ٤، ص ٣٨٠.
[٦]. ترجمه تفسير الميزان، ج ٩، ص ١٢٥؛ تفسير نمونه، ج ٧، ص ١٩٥.