موضوع بحث است. ريشه اين فشار روانى به اين پندار باز مى‌گردد كه انسان همواره بايد پيروز و غالب باشد. اين پندار براى افرادى كه به خدا ايمان آورده و همواره به پيروزى دين حق بر باطل وعده داده شده‌اند و به يارى‌هاى الهى اميدوارند، شديدتر خواهد بود. به اين دليل كه فكر مى‌كنند چون ايمان آورده‌اند، هرگز شكست نخواهند خورد و در واقع، ايمان به خدا و اسلام آوردن را علت تامّه‌اى براى غلبه بر دشمنان در اين دنيا و بهره‌مندى از آمرزش و رحمت الهى در آخرت مى‌دانند. لذا هنگامى كه طعم شكست را مى‌چشند، دچار يأس و نوميدى فراوان خواهند شد. به عبارت ديگر، انتظار آنان پيروزى و موفّقيت صد در صدى است كه البته بايد چنين انتظارى تعديل گردد.

پس از نبرد سخت «احد»، بسيارى از مسلمانان به دليل صدمات و جراحاتى كه متحمل شده بودند، دچار نوميدى شديدى شدند؛ زيرا آنها با توجّه به امدادهاى ويژه‌اى كه در جنگ «بدر» شامل حالشان شده بود، انتظار داشتند در تمامى نبردها از اين امدادها برخوردار شوند و هميشه طرف پيروز مبارزه باشند؛ امّا پس از واقعه دردناك جنگ احُد و مشاهده صدمات شديدى كه به ايشان وارد شد، چنان روحيه خود را باختند كه حتّى برخى از كسانى كه ايمان ضعيف‌ترى داشتند، نسبت به وعده‌هاى الهى، مشكوك شدند.[١] اما مى‌بينيم براى تعديل چنين انتظارى، در آياتى كه مربوط به تحليل اين شكست و در مقام از بين بردن پيامدهاى منفى آن است، پس از نهى از سستى و اندوه، و پس از اشاره به تشابه دو جبهه در صدمات و جراحات، اين پندار را تخطئه مى‌كند و به يكى از سنّت‌هاى الهى كه در طول تاريخ جريان داشته (يعنى سنت «مداوله»)، اشاره مى‌نمايد تا مسلمانان به خود مغرور نشوند و خود را تافته‌اى جدا بافته از ديگران ندانند:

(إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ ....[٢]

[١]. ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى‌ طائِفَةً مِنْكُمْ وَ طائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْ‌ءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ ...)( سوره آل‌عمران، آيه ١٥٤).

[٢]. سوره آل‌عمران، آيه ١٤٠.