روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٧٩ - مقايس ناهمسو
أنت أحب البلاد إلى الله و أنت أحب البلاد إلى و لو لا المشركون أهلك أخرجونى لما خرجت منك.
تو محبوبترين شهرها نزد خدا و محبوبترين سرزمينها نزد منى، و اگر ساكنان مشرك تو مرا خارج ننموده بودند، به ميل خود از تو خارج نمىشدم.
در اينجا بود كه آيه ياد شده نازل گشت.[١] مطابق اين شأن نزول، سختى و دشوارى هجرت از مكّه براى پيامبر (ص) روشن مىگردد. لذا بيان ناتوانىِ اخراجكنندگان پيامبر (ص) نسبت به همكيشان آنان در اقوام گذشته مىتواند عاملى براى آسان شدن تحمّل دشوارىِ هجرت باشد.
مقايس ناهمسو
در روش تقويت با مقايسه صعودى، هنگامى كه هدف مقايسه در جهت مخالف و مقابل مقايسهشونده قرار گيرد و سختىهاى وارده بر هدف مقايسه نيز بيشتر از او باشد، مقايسه ناهمسو صورت مىگيرد. اگر در مقايسه همسطح چنين سنجشى عاملى براى توانمندسازى انسان در تحمّل سختىها به شمار مىآمد، در اين جا به دليل صعودى بودن مقايسه، اثرگذارى آن در توانمندى و تابآورى افراد به مراتب بيشتر خواهد بود.
در قرآن كريم از اين روش براى كاهش فشار روانى حاصل از صدمات و گرفتارىهايى كه مجاهدان جنگ «احد» آن را متحمّل شده بودند، استفاده شده است. در اين جنگ- كه صدمات شديدى بر مسلمانان آن هم در سرزمين خود وارد شد و هفتاد نفر از سران و شجاعان آنان به دست مشركان كشته شدند-،[٢] جمعى از مسلمانان از اين نتايج دردناك، غمگين و نگران بودند و براى مدّتى روحيه خود را از دست دادند. به طورى كه اگر فرماندهى پيامبر اكرم (ص) و آيات روحيهبخش قرآن
[١]. جامع البيان فى تفسير القرآن، ج ٢٦، ص ٣١؛ الدر المنثور فى تفسير المأثور، ج ٦، ص ٤٨. مضمون روايت يادشده، از امام حسن عسگرى( ع) نيز نقل شده است( ر. ك: التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكرى( ع)، ص ٥٥٤). برخى نيز اين روايات را مربوط به آيه ٨٥ سوره قصص دانستهاند( ر. ك: تفسير نمونه، ج ٢١، ص ٤٣٦).
[٢]. ترجمه تفسير الميزان، ج ٤، ص ٣٩.