سال از واقعه احُد به وقوع پيوست،[١] در ميان مفسّران، اختلاف نظر وجود دارد. هر چند قرار گرفتن اين آيه، بعد از آياتى كه از جنگ احُد سخن مى‌گويد، نظر اوّل را تأييد مى‌كند، امّا آنچه براى ما در اين بحث اهميت دارد، اثرگذارى توجّه مؤمنان به كفايت خدا و سپس اعتماد بر او در افزايش روحيه پايدارى ايشان است، به طورى كه با همه تبليغاتى كه براى ترساندن و متزلزل كردن آنها انجام شد، نه تنها از اجتماع دشمن عليه خود نترسيدند، بلكه با تحمّل همه فشارهاى روحى و بدنى، اين جنگ روانى را خنثا كردند و سرانجام، اين تبليغات، موجب افزايش ايمان و يقينشان شد. ثمره شيرين اين اعتقاد نيز اين بود كه علاوه بر برخوردارى از فضل و نعمت الهى، بدون تحمّل كمترين آسيب و زيان، با عزّت و خوش‌نامى به سوى مدينه بازگشتند.[٢]

عبارت «حسبنا الله»- غير از آيه‌اى كه گذشت-، در جاى ديگرى نيز به عنوان گفتارى كه بايد منافقان به جاى اعتراض نسبت به تقسيم غنائم جنگى و نارضايتى از سهم خود ابراز مى‌كردند، بيان شده است.[٣] توجّه و ايمان به محتواى اين جمله، شجاعت و اعتماد به نفس فوق العاده‌اى به انسان مى‌بخشد، خاطرش را آرام و مطمئن مى‌سازد تا در برابر حوادث سخت، همچون كوه مقاومت كند. لذا در احاديث فراوانى، اين جمله، ذكرى مهم و مؤثّر شناسانده شده است؛[٤] همچون آيه شريف ١٢٩ سوره توبه، كه در روايات ائمّه (عليها السلام) براى دفع مكر دشمنان و حسادت حسودان يا به جهت دفع شرّ حيوانات وحشى، خواندنش سفارش شده است.[٥]

[١]. التبيان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٥٣؛ مفاتيح الغيب، ج ٩، ص ٤٣٢؛ التحرير و التنوير، ج ٣، ص ٢٨٥.

[٢].( فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ اتَّبَعُوا رِضْوانَ اللَّهِ وَ اللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ‌)( سوره آل عمران، آيه ١٧٤).

[٣].( وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ راغِبُونَ‌)( سوره توبه، آيه ٥٩).

[٤]. ر. ك: كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٩٢؛ الدر المنثور، ج ٢، ص ١٠٣؛ ترجمه مجمع البيان، ج ٤، ص ٣٥٠.

[٥]. ر. ك: تفسير نور الثقلين، ج ٥، ص ٧١٨؛ البرهان فى تفسير القرآن، ج ٢، ص ٨٧٦؛ الدر المنثور، ج ٣، ص ٢٩٧.