مَكر و خدعه‌گرى، يكى از اين مواضع است كه با توجّه به مفهوم برخى از آيات، سينه مقدّس و قلب مبارك پيامبر خدا (ص) از توطئه‌چينى و حيله‌گرى دشمنان خدا تنگ مى‌شد.[١] لذا خداى متعال با استفاده از روش‌هاى توان‌افزايى، به ايشان دلدارى مى‌بخشيد. يكى از اين روش‌ها، توجّه دادن و تعليم اين مطلب است كه خداوند براى او در مقابل اين نيرنگ‌ها كافى است. مثلًا در جريان مربوط به تصميم جنگ يا صلح با دشمنان كه در آيات ٦٠ تا ٦٣ سوره مبارك انفال‌[٢] به آن اشاره شده است، از بسنده بودن خداى سبحان براى پيامبر در برابر نيرنگ دشمنان در پوشش صلح خبر داده است:

(وَ إِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ.[٣]

و اگر بخواهند تو را فريب دهند، خدا براى تو كافى است. او همان كسى است كه تو را با يارى خود و مؤمنان، تقويت كرد).

در آيات قبل از آيه فوق، ابتدا بر لزوم آمادگى رزمى و افزايش قدرت جنگى اشاره شده است و سپس در باره صلح با دشمن بحث به ميان آمده و به پيامبر (ص) توصيه مى‌شود: «در صورت تمايل آنها به صلح، تو نيز دست آنها را عقب نزن و تمايل نشان بده!».[٤] امّا از آن‌جا كه ممكن بود در پيشنهادهاى صلح، نيرنگى در كار باشد و صلح را مقدمه‌اى براى ضربه غافلگيرانه‌اى قرار دهند، خداوند به ايشان اطمينان مى‌دهد كه از اين موضوع، نگرانى به خود راه ندهد؛ زيرا خداوند، كفايت كار وى را مى‌كند و در همه حال، پشتيبان اوست.[٥]

[١].( وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ‌)( سوره نمل، آيه ٧٠). نيز، ر. ك: سوره نحل، آيه ١٢٧.

[٢].( وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ آخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَيْ‌ءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ‌ وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ‌ وَ إِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ‌ وَ أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ)( سوره انفال، آيه ٦٠- ٦٣).

[٣]. سوره انفال، آيه ٦٢.

[٤].( وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها)( سوره انفال، آيه ٦١).

[٥]. تفسير نمونه، ج ٧، ص ٢٣٠؛ ترجمه تفسير الميزان، ج ٩، ص ١٥٥.