پيامبر اكرم (ص) است‌[١]. به گفته مفسّران، آيه فوق به دنبال تهديد پيامبر خدا (ص) توسط بت‌پرستان مكّه نازل شده است.[٢] آنها پيامبر (ص) را از خشم و غضب بت‌ها بر حذر مى‌داشتند، و مى‌گفتند: از آنها بدگويى مكن، و بر خلاف آنها اقدام منما كه تو را ديوانه مى‌كنند و آزار مى‌رسانند؛[٣] امّا خداى تعالى در قالب استفهام انكارى، بر كافى بودن خويش نسبت به بنده‌اش تصريح و تأكيد نمود تا وى با شجاعت و اعتماد كامل در برابر دشمنان مقاومت كند و از انبوه آنان و كمى همراهان، وحشت نكند.

اگر چه با توجّه به عبارت (وَ يُخَوِّفُونَكَ بِالَّذِينَ مِنْ دُونِهِ‌) و آنچه در شأن نزول آن بيان شد، مى‌توان جهت كفايت الهى در اين آيه را مراقبت از تهديد و تحذير دشمنان دانست، امّا اطلاق جمله بدون ذكر جنبه‌اى خاص، بيانگر بسندگى خدا در تمامى جهات و همه مهمّات زندگى خواهد بود.

ب- «حسب»

در قرآن كريم افزون بر ماده «كفى»، از واژه «حسب» نيز كه از نظر معنا و مفهوم همانند كفايت است، براى بيان بسنده بودن خداى تعالى استفاده شده است. اين ماده، داراى دو معناى اصلى است: شمارش و بسندگى.[٤] اين واژه در يازده آيه از آيات قرآن در معناى دوم- كه مربوط به بحث ماست- به كار رفته است‌[٥] و در هفت مورد آن از بسنده بودن خداى تعالى سخن به ميان آمده است.[٦]

كاربردها

يادآورى بسنده بودن خدا در مواضع و جريان‌هاى گوناگون، به افزايش توان مؤمنان كمك نموده است كه دو جريان زير از نمونه‌هاى آن است.

[١]. ترجمه تفسير الميزان، ج ١٧، ص ٣٩٦.

[٢]. ر. ك: ترجمه مجمع البيان، ج ٢١، ص ١٨١؛ تفسير نمونه، ج ١٩، ص ٤٥٧.

[٣]. الكشّاف، ج ٤، ص ١٢٩؛ الدر المنثور، ج ٥، ص ٣٢٨.

[٤]. معجم مقاييس اللغة، ج ٢ ص ٥٩ به نقل از دانش‌نامه عقايد اسلامى، ج ٥، ص ٤٥٧.

[٥]. سوره بقره، آيه ٢٠٦؛ سوره آل عمران، آيه ١٧٣؛ سوره مائده، آيه ١٠٤؛ سوره انفال، آيه ٦٢ و ٦٤؛ سوره توبه، آيه ٥٩، ٦٨ و ١٢٩؛ سوره زمر، آيه ٣٨؛ سوره طلاق، آيه ٣؛ سوره مجادله؛ آيه ٨.

[٦]. سوره آل عمران، آيه ١٧٣؛ سوره انفال، آيه ٦٢ و ٦٤؛ سوره توبه، آيه ٥٩ و ١٢٩؛ سوره زمر، آيه ٣٨ و سوره طلاق، آيه ٣.