يادآورى مى‌فرمايد. احكام مربوط به حج و مناسك آن،[١] طلاق،[٢] ظهار،[٣] قرض و داد و ستد،[٤] ديه،[٥] نذر،[٦] موارد مصرف زكات،[٧] حرمت و حليّت موارد ازدواج،[٨] عدّه وفات‌[٩] و وصيت،[١٠] از ديگر مواردى است كه در قرآن كريم پس از تشريع و تبيين احكام آنها، از آگاهى خدا بر هر چيزى از جمله اسرار نهفته در درون انسان و تمامى اعمال و كردار او، خبر مى‌دهد.

با در نظر گرفتن اين بخش از آيات، روشن مى‌شود كه كاركرد تقويت خدا- آگاهى، تنها در سختى‌هايى كه از طرف دشمنان ايجاد مى‌شود نخواهد بود؛ بلكه در موقعيت انجام دادن تكاليف الهى نيز به تاب‌آورى مكلّف در تحمّل دشوارى‌هاى پيش رو و عمل به دستورها و ترك نهى شده‌ها، كمك مى‌كند.

ب. نظارت الهى‌

علاوه بر تعابيرى كه به صورت مستقيم بر علم و آگاهى خداوند دلالت مى‌كردند، در قرآن كريم براى توجّه دادن افراد به اين موضوع، از تعابيرى كه بيان‌كننده نظارت و بينايى خداوند است نيز استفاده شده است. واژه‌هاى «بصير»،[١١] «عين»،[١٢]

[١]. سوره بقره، آيه ١٥٨، ١٩٧؛ سوره مائده، آيه ٩٧.

[٢]. سوره بقره، آيه ٢٢٧، ٢٣١ و ٢٣٢.

[٣]. سوره مجادله، آيه ٣.

[٤]. سوره بقره، آيه ٢٨٢.

[٥]. سوره نساء، آيه ٩٢.

[٦]. سوره بقره، آيه ٢٧٠.

[٧]. سوره توبه، آيه ٦٠.

[٨]. سوره بقره، آيه ٢٣٥؛ سوره نساء، آيه ٢٣ و ٢٤؛ سوره ممتحنه، آيه ١٠.

[٩]. سوره بقره، آيه ٢٣٤.

[١٠]. سوره بقره، آيه ١٨٠ و ١٨١.

[١١].« بصير» به معناى« بينا» است( قاموس قرآن، ج ١، ص ١٩٧). اين واژه به عنوان يكى از اسماى حسناى الهى، ٤٢ بار در قرآن كريم به كار رفته است.

[١٢]. ماده« عين» در قرآن كريم ٦٣ مرتبه استفاده شده است كه در برخى از آيات به معناى« چشم» و در برخى ديگر به معناى« چشمه» آمده است. در پنج آيه، كلمه عين در مورد خداى متعال استعمال شده است كه چهار موردش به صورت« بأعيننا»( سوره هود، آيه ٣٧؛ سوره مؤمنون، آيه ٢٧؛ سوره طور، آيه ٤٨؛ سوره قمر، آيه ١٤) و يك بار به صورت« على عينى»( سوره طه، آيه ٣٩) به كار رفته است. بيشتر مفسّران، عين را در اين موارد به دليل منزّه بودن خداى تعالى از عضو داشتن، به معناى حفظ و مراقبت دانسته‌اند و برخى نيز معتقدند كه منظور، مقابل ديدگان فرشتگان الهى است كه به خاطر تعظيم مقامشان به خداوند منسوب شده است( ترجمه مجمع البيان، ج ١٢، ص ٥٢).