صورت نمى‌گيرد. به عبارت ديگر، شخص حمايتگر بايد از دو صلاحيت مهم برخوردار باشد تا بتواند نقش حمايتىِ خويش را ايفا كند: يكى «علم» و ديگرى «قدرت». مراد از علم در اين جا آگاهى از اوضاع و احوال حمايت‌شونده است؛ زيرا تا وقتى حمايتگر نداند كه فرد ديگرى نيازمند پشتيبانىِ اوست، عملًا اقدامى صورت نخواهد داد. همچنان كه پس از آگاهى از نياز شخص مبتلا به سختى، اگر قدرت و توانايى براى حمايت از وى را نداشته باشد، حمايت او اثر و فايده‌اى نخواهد داشت. البته در كنار اين دو مقدّمه، شرط سومى به نام «حكمت» نيز لازم است تا شخصِ داراى علم و مهارت بر مبناى آن و بر طبق لُطف و مهربانى خويش به حمايت از افراد سختى‌ديده اقدام نمايد. اما فرض ما در اين بحث اين است كه چنين مقدّمه‌اى از قبل وجود دارد. چون با لحاظ معناى لغوىِ حمايت،[١] هر حمايتگرى نسبت به حمايت‌شونده، داراى عطوفت و مهربانى است كه به كمك او مى‌شتابد. در حالى كه اگر چنين شرطى وجود نداشته باشد، هرچند علم و آگاهى، همچنين قدرت كمك‌رسانى لازم موجود باشد، ولى ممكن است به دليل نبود مصالح و يا ترتّب مفاسد، نه تنها پشتيبانى صورت نپذيرد، بلكه همين علم و آگاهى، به وسيله‌اى براى تضعيف و تهديد تبديل گردد.

براى نمونه، سختى و دشوارىِ ميدان جنگ، براى هر كسى كه در آن شركت كرده است، وجود خواهد داشت. در ميدان نبرد، هم مؤمنانْ متحمّل صدمات و آسيب‌هايى مى‌شوند، هم منافقان؛ و هم در طرف مقابل، دشمنان، دچار سختى و مشقّت خواهند شد. پس هيچ يك از اين سه گروه، از دشوارى‌هاى جنگ در امان نخواهند بود، امّا ملاحظه مى‌شود، هنگامى كه در قرآن كريم، خداوند، پس از فرمان به جهاد در راه خدا، با تعبير (وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ‌؛[٢] بدانيد كه خداوند، شنوا و داناست)، بر شنوايى و دانايى خويش تأكيد مى‌ورزد، اين علم و آگاهى، براى‌

[١]. حمايت در لغت به معناى دفاع كردن( كتاب العين، ج ٣، ص ٣١٢)، پشتيبانى( فرهنگ فارسى معين، ماده« ح م ى»)، نگاهبانى، پناه، دستگيرى، حفاظت، يارى و تقويت( لغت‌نامه دهخدا، ماده« ح م ى»)، آمده است.

[٢]. سوره بقره، آيه ٢٤٤.