بلكه مراد، پيروزى حقيقى يعنى غلبه و استيلاى مكتب توحيدى است؛[١] چه اين كه در طول تاريخ، بسيارى از انبياى الهى و مؤمنان حقيقى به شهادت رسيدند و در ظاهر، با شكست مواجه شدند؛ امّا توانستند اهداف خود را در دنيا پيش ببرند.[٢]

در پايان به اين نكته اشاره مى‌شود كه فرق روش نصرت- انتظارى با فرج- انتظارى در اين است كه در اين جا نگرانى، از احساس ناتوانىِ فرد است كه انتظار نصرت قطعىِ الهى آن را از بين مى‌برد و او را اميدوار مى‌سازد؛ ولى در تقويت فرج- انتظارى، نگرانى، از احساس پايدار بودن سختى بود كه اعتقاد و انتظار گشايش، موجب رهايى از آن احساس مى‌شد. به تعبير ديگر، از دو بُعد متفاوت مى‌توان به مشكل نگاه كرد: يك‌بار از حيث دائمى بودن و پايان‌ناپذيرى آن و يك‌بار از جهت ناتوان بودن فرد و شكست پذيرى او. همچنين، تقويت فرج- انتظارى روشى است عام و قابل اجرا در تمام سختى‌ها؛ امّا تقويت نصرت- انتظارى، بيشتر در سختى‌هاى ميدان مبارزه و جايى كه دشمنىِ دشمنان براى انسان ايجاد مشكل مى‌كند، كاربرد دارد.

٤. تقويت «پاداش- انتظارى»

مراد از اين روش، انتظار دريافت پاداش براى صبر بر مشكلات است. انجام دادن هر كارى بدون مزد، غير قابل تحمّل است؛ امّا اگر كارها با اجر و پاداش، همراه باشند، حتى كارهاى سخت و طاقت‌فرسا، قابل تحمّل خواهند بود.[٣] رنج بى حاصل، تنش‌زا و دردآور است. اگر موقعيت ناخوشايند اين چنين ارزيابى گردد كه هيچ ثمرى ندارد و پاداشى در كار نيست، تحمّل‌ناپذير مى‌گردد. يكى از تصوّرات انسان، آن است كه سختى‌ها بى‌پاداش اند و همين ارزيابى بر ميزان فشار روانى مى‌افزايد. اين در حالى است كه سختى‌ها و گرفتارى‌هاى اهل ايمان، داراى اجر و ثواب است. وجود اين واقعيت، كاهنده فشار روانى است؛ امّا آنچه موجب كاهش فشار روانى مى‌گردد،

[١]. ر. ك: تفسير نمونه، ج ١٩، ص ١٨٩.

[٢]. نمونه روشن اين پيروزى، در واقعه كربلا و قيام امام حسين( ع) به چشم مى‌خورد كه ايشان با يارانش به شهادت رسيدند؛ امّا توانستند هدف خود يعنى زنده كردن اسلام و نجات جامعه اسلامى از سقوط و نشان دادن چهره واقعى بنى اميه را تحقّق بخشند.

[٣]. رضايت از زندگى، ص ٣١٠.