روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ١٢٧ - الف - خلق عظيم
گويا جز اين حالت سخت و دشوار، حالت ديگرى وجود ندارد. بديهى است چنين وضعيتى موجب افزايش فشار روانى مىگردد؛ امّا زمانى كه به داشتههاى خود بنگرد و آنان را مورد توجّه قرار دهد، تاب و توانش براى تحمّل سختى بيشتر خواهد شد.
فضيلتهايى كه در قرآن براى افراد بيان شده است و با توجّه دادن به آنها، صاحبانشان را براى تحمّل سختىها توانمند نموده است، دو فضيلتاند: يكى «خُلق عظيم» كه مربوط به پيامبر (ص) است و ديگرى «برترى» است كه مربوط به موسى (ع) و مسلمانان بويژه رزمندگان شركت كننده در جنگ «احُد» است. در ادامه به آيات هر يك از اين دو فضيلت اشاره مىشود.
الف- خُلق عظيم
خداوند متعال براى تحمّلپذيرتر شدن سختىِ تهمتهاى دشمنان بر پيامبر (ص)، صاحب اخلاق نيك بودن پيامبر (ص) را به وى گوشزد نموده است و خلق و خوى نيكوى ايشان را مىستايد و مىفرمايد:
(ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ .. وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ.[١]
تو، به لطف پروردگارت، مجنون نيستى و تو اخلاق عظيم و برجستهاى دارى!).
به گفته علّامه طباطبايى؛، خداى متعال با به رُخ كشيدن سجاياى اخلاقىِ والاىِ پيامبر (ص) در اين آيه- كه با در نظر گرفتن سياق آيات، منظور همان اخلاق اجتماعى و مربوط به معاشرت وى از قبيل: صبر در مقابل آزار مردم و ... است- به ايشان در مقابل مجنون خواندنش تسليت و دلدارى بخشيده است.[٢]
آنها به پيامبر (ص) گفتند: تو مجنونى! در مقابل، خداوند، پيامبر خود را با عظمت اخلاقى مىستايد. در اين جا فشار روانىِ حاصل از اتّهام جنون با توجّه دادن به يك فضيلت درونى (يعنى صاحب خُلق عظيم بودن) مهار شده است. لذا مىتوان از اين روش در موارد مشابه استفاده كرد و توجّه كسانى را كه مورد تهمت واقع شدهاند، به فضيلتهاى اخلاقىشان جلب نمود.
[١]. سوره قلم، آيه ٢ و ٤.
[٢]. ترجمه تفسير الميزان، ج ١٩، ص ٦١٥ و ٦١٩.