حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٥١٢ - جهاد در حكم ايثار شخصى
قرآنى بر گردن تمامى افراد، عبادت يا ايثار از نوع جسمانى و يا پيمانى بين خداوند و بندگانش فهميده بودند.[١] با اين حال تمايل حكومت به كنترل و در انحصار گرفتن نقشهاى دينى و نظامى كه غالباً با بهكارگيرى بردههاى جنگى انجام مىشد، حس ناخشنودى و نارضايتى را در ميان طيفهاى گستردهاى از علماء ايجاد كرد كه با خدمات خود به عنوان قاضى، والى، استاد و مشاوران دينى براى مسلمانان، حيات دينى و قومى محلى را سامان مىبخشيدند.[٢] همچنين اين اقدامات پارسايان و ديگر گروههايى كه بر سر اداره بسيارى از نهادها و مسندهاى قدرت يا حكومت درگير بودند را نيز ناراضى ساخت.[٣] آنگونه كه لاپيدوس (
Lapidus
) بيان مىدارد: «توسعه قدرتهاى دينى مستقل از خلافت، با پيدايش گروههاى فرقهگرا در امت اسلامى در ارتباط بود. از منظر دينى و قومى، ديگر خلافت و اسلام در ارتباطى يكسره تكميلى نبودند.»[٤]
جهاد در حكم ايثار شخصى
علما در برابر اين روند نهادينهسازى سپاهيان، همچون ربع آخر قرن اوّل/ هفتم، به انتشار احاديث نبوى پرداختند كه در آنها نقش جهاد به عنوان ايثار شخصى كه حق فرد فرد و تمامى مسلمانان است و ادامه يافتن جنگ تا زمانى كه آخرين گروه/ جماعت مؤمنان با مسيحستيزى مبارزه كنند، مورد تأكيد قرار داشت.[٥] فقيه نامدار مدينه، مالك بن
[١].A .Noth ,Heiliger Krieg ,٣٤ ff .;id .:"Heiliger Kampf (Gihad )gegen die "Franken "
. Zur position der kreuzzuge im Rahmen der Islamg eschichte
"
, in: Saeculum ٩٣) ٦٨٩١(, ٠٤٢- ٩٥; M. Jarrar, Die Prophetenb iogrphie im islamischen Spanien. Ein Beitrang Zur Uberlieferungs und Redaktion sgeschichte. Frankfurt/ M. ٩٨٩١, ٣٤٢ ff.
[٢]
. Cf. R. Mottahedeh, Loyalty and Leadership in Early Islamic Society New Jersey ٠٨٩١, ٥٣١ ff.
[٣]. خيرالدين يوجد السوى، تطوّر فكر السياسى عند اهل السنّة، عمان ١٩٩٣، ص ٨٣- ١١٨.
[٤].I .Lapidus :"
The Seperation of State and Religion in the Deverlopment of Early Islamic Society
",in :I JMES ٦ (٥٧٩٧ ),٣٦٣ ٥٨٣ ,٩٦٣ ;id .,"
Die Institution alisierung der frUhislamischen Gesellschaft
"
, in: Max webers sicht des Islams. Inter pretation und Kritik, ed. W. Schluchter, Frankfurt/ M. ٧٨٩١, ٥٢٧ ٧٤٧.
[٥]. عبدالرزاق، المصنَّف، تحقيق ح. ر. أعظمى، بيروت، ١٩٧١، ج ٥، ص ٢٧٩؛ ابنالمبارك، كتاب الجهاد، شماره ٤٣؛ ماهر جرّار، مقاله« سيره، مشاهد و مغازى» در زير:
"
SDrah, MashAhid, and MaghAzD: The Genesis and Development of the Biography of Muhammad
"
, in: Late antiquity and Early Islam, ed. A. Cameron and L. I Conrad. New Jersey: The Darwin Press, ٧٩٩١, Vol. III, ١ ٣٤, ١٤ f.