حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٣٧٦ - ٤ ابن زبير و مهدى
كنيم، مجبوريم پيدايى روايت را حداكثر متعلق به ١٢٠ ق/ ٧٣٨ م بدانيم و آن را از جمله مجعولات دوره جوانى اين دو حلقه مشترك [: ابنلهيعة يا أرطاة بن منذر] بينگاريم.
٤. ابنزبير و مهدى
ويلفرد مادلونگ در مقالهاى كه بيش از يك دهه قبل انتشار داد،[١] به بررسى روايتى پرداخت كه در يكى از صحاح سته، يعنى سنن أبىداوود سجستانى (د ٢٧٥ ق/ ٨٨٩ م)[٢] به قرار زير آمده است:
[١].W .Madelung ,"YAbd All عh b .Zubayr and the Mahd گ
", Journal of Near Eastern Studies, ٠٤) ١٨٩١(.
[٢]. ابوداوود سجستانى( د ٢٧٥ ق/ ٨٨٩ م)، السنن، به كوشش الف. ع. دعاس و الف. سيد حمص، ١٩٦٩- ١٩٧٤ م، ج ٤ ص ٤٧٥ بب، شم ٤، ٢٨٦؛ نيز با اندكى تفاوت جزئى در متن و سند در شم ٤، ٢٨٧ بب. همانطور كه مادلونگ نيز اشاره كرده(W .Madelung ,"YAbd All عh b .Zubayr and the Mahd گ",١٩٢ n .١ )،
در مسند ابنحنبل( بولاق، ١٣١٣ ق، ج ٦ ص ٣١٦ سطر ١٨) نيز همين روايت را مىتوان ديد. گذشته از اين، همين روايت را ديگر مآخذ نيز مىتوان يافت. نك: عبدالرزاق بن همام، المصنف، به كوشش حبيب الرحمان اعظمى، بيروت، ١٩٧٠- ١٩٧٢ م، ج ١١ ص ٣٧١ شم ٢٠، ٧٦٩؛ نعيم بن حماد، فتن، برگههاى ٩٠ الف سطر ٨، ٩٤ الف سطر ١٤، ٩٥ الف سطر ١٥، ٩٨ ب سطر ١٢، ١٠٣ الف ١٩( تنها بخشهايى
از آن)، ابنابىشيبة، المصنف، به كوشش ك. ى. حوت، بيروت، ١٩٨٩ م، ج ٧ ص ٤٦٠ شم ٣٧، ٢٢٣؛ ابنشبه، تاريخ المدينه، به كوشش ف. م. شلتوت، بيروت، ١٩٩٠ م، ص ٣٠٩ سطر ٣؛ ابويعلى موصلى، المسند، به كوشش ح. س. اسعد، دمشق/ بيروت، ١٩٨٤- ١٩٨٨، ج ١٢ ص ٣٦٩ بب، شم ٦، ٩٤٠؛ طبرانى، المعجم الكبير، به كوشش ح. ا. سلفى، بغداد، ١٩٧٨ م، ج ٢٣ ص ٣٩٠ بب، شم ٩٣١؛ حاكم نيشابورى، المستدرك، ج ٤ ص ٤٣١، سطر ١٢. بسيارى از اين تحريرها را مىتوان در تاريخ دمشق ابنعساكر( دمشق، ١٩٥١ م، ج ١ ص ٢٨٠- ٢٨٢) و ديگر منابع نيز باز ديد. من ترجمه مادلونگ از اين روايت(W .Madelung ,"YAbd All عh b .Zubayr and the Mahd گ",١٩٢ ) را مبنا قرار داده، و تنها براى مسألهاى كه در سطور بعدى( شم ٦٣) توضيح خواهم داد از آن عدول كردهام. نيز لازم است گفته شود كه تنها در تحرير طبرانى قهرمان داستان روايت، هاشمى است.