مى‌شوند و او را به «زفا فى مقدّس» دعوت مى‌كنند، و او روز بعد در حال نبرد كشته مى‌شود.[١] مى‌توان اين ١٣ روايت از كتاب ابن المبارك را به عنوان نقطه شروعى براى بررسى اين نوع ادبى درنظر گرفت كه در قرون ششم/ دوازدهم و هفتم/ سيزدهم به كمال خود رسيد. برخى از روايتهاى ابن المبارك، در تأليفهاى بعدى متعلق به ساير نقاط امپراطورى اسلامى از قبيل عراق، ايران يا اسپانياى اسلامى نيز اقتباس شده است. علاوه بر اين، پندنامه‌هايى نيز به چشم مى‌خورد كه توسط خطيبان عمومى (وعّاظ) و قصه‌گويان (قُصّاص) نوشته شده‌اند. اين پندنامه‌ها افراد را تشويق به حضور در جهاد مى‌كردند و هدفشان عبارت بود از به كارگيرى داوطلبان به خصوص در زمان جنگهاى صليبى، ترغيب اخلاقيات مذهبى و بسط عقايد جزمى مكتبى به شيوه‌اى ساده. اين آثار همچنين اشتغالات معنوى عمومى (Gestes beschafti gungen) را نيز آشكار مى‌كنند و شامل حكايت‌هاى طولانى درباره مضمون «جنگ مقدس و حوريان بهشتى» هستند.[٢]

همه اين تأليفات باقى نمانده‌اند. در برخى موارد نتوانستم نويسندگان آنها را كه نامشان تنها در ساير كتابها ذكر شده بود، شناسايى نمايم. امّا يك اثر دو جلدى نوشته ابن النحّاس، نويسنده سورى قرن هشتم/ چهاردهم (به تاريخ سال ٨١٤ قمرى يا ١٤١١ ميلادى) در اختيار است كه به مسئله جهاد، ابعاد حقوقى آن و فضايل آن مى‌پردازد و عنوانش مشاريع الاشواق الى مصاريع العشاق (محفل‌هاى اشتياق تا آوردگاه‌هاى عشاق) است. اين اثر بسيارى از اين حكايتها و منابع آنها را ذكر مى‌كند. اينها داستان‌هايى هستند كه درباره موضوع «جنگ مقدس و حوريان بهشتى» ساخته شده‌اند، حكايت‌هاى طولانى و مفصلى را در بر مى‌گيرند (برخى از آنها از چهار صفحه تجاوز مى‌كنند)، داراى داستانى ساختارى (Rahmene rzahlung) هستند و ويژگيهايى در ارتباط با «قهرمان»، مونولوگها و رويدادها را ترسيم مى‌كنند. گوينده اصلى (راوى) در سه مورد از اين داستان‌هاى بلند[٣] عبدالواحد بن زيد

[١]. ابن‌المبارك، كتاب الجهاد، ش. ١٤٩؛ ابن‌النحّاس، مشاريع، ج ١، ٤٢٨- ٣٦١.

[٢]. نك: جرّار در الابحاث، ص ٦٤- ١١٠؛ و نك. ابن‌أبى‌الدنيا، كتاب المَنايات، تحقيق ١. عطاء، بيروت، ١٩٩٣- ٩٨.

[٣]. ابن‌النحّاس، مشاريع، ج ١، ٢١٨- ٢١٥، ج ٢، ٢٦٩- ٦٨٩، ٧٧٧- ٧٧٥.