برخى چندان بديهى نباشد- بيان شده است، امّا با تعصّب تصويرى از «مرد» عرضه شده كه گويى وصفِ انسان كامل يا فردى ممتاز شايسته قامت اوست. مضامين عرضه شده در نخستين آيات نازل شده قرآن درباره گناهكارى انسان، اساساً با تعابير قرآن درباره لغزش‌هاى ادعايى زنان متفاوت است. در احاديث اين گونه تعابير درباره نقايص نوع بشر نادرند، امّا كماكان در بسيارى اخبار منسوب به پيامبر، زنان چونان نمونه پست بنى‌آدم ترسيم شده‌اند.

به علاوه، آنچه شبكه‌هاى مختلف، هر يك با صحابى ادعايى وcl ها وpcl هاى خاص خود، به ما نشان مى‌دهد، ويژگى منحصر به فرد و غيرقابل انكار هر شبكه با عبارات خاص‌cl آن است، كه گاهى مخالف هم‌قطارانش است و زمانى ديگر كمابيش با آنها هم‌پوشانى دارد. احتمالًا اين مقاله به خواننده آموخته باشد كه ارزش شبكه أسانيد چقدر است و چگونه بايد آنها را در كنار هم گذاشت و متعاقباً چگونه مى‌توان داده‌هاى تاريخ‌گذارى مربوط به مصدر حقيقى روايات را از آنها به دست آورد. همچنين ممكن است موجبات آرامش خاطر برخى خوانندگان، اعم از مسلمان و غير مسلمان فراهم شده باشد. وقتى بدانند كه ظاهراً ادله كافى براى اين موضوع وجود دارد كه ديگر نبايد روايات رسمى در كتب ستّه را لزوماً قول پيامبر اسلام تلقى كرد، مگر اينكه شبكه إسناد آن روايت خاص با بررسى دقيق حداقل به يكى از صحابه در جايگاه‌cl غيرقابل ترديد و به عنوان عامل انتشار آن روايت دلالت كند. چنين رواياتى بسيار اندكند امّا وجود دارند و من بى‌شك روزى پژوهشى جداگانه به آنها اختصاص خواهم داد.

بعد التحرير

آنچه از تحليل‌هاى طرح شده در صفحات پيشين به روشنى حاصل مى‌شود اين است كه نمى‌توان شبكه‌هاى إسناد را روى يكديگر انداخت، خصوصا وقتى كه صحابه‌اى كه از طريق آنها حديثى خاص به نسل‌هاى بعدى منتقل شده، متفاوت باشند. پياده‌سازى نمودارهاى شبكه‌هاى إسناد روى برگه‌هاى ترانسپارنس و روى هم قرار دادن آنها يكى پس از ديگرى، فقط به اين دليل كه متون اين شبكه‌هاى إسناد به هم مربوط بوده و شباهت‌هاى لفظى ميان‌