حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٣٢٧ - ١٠ برخى شيوه هاى تحليل إسناد با تكيه بر رواياتى با مضمون تحقيرآميز درباره زن
اكنون، اين سؤال به جاست: آيا طرقى كه به اين جامعان حديث ختم مىشوند در شبكههاى إسناد ديگر نيز، همواره به همين شكل، يا دست كم به شكلى مشابه ظاهر مىشوند؟ با اينكه در اين مورد و ديگر مواردى كه در اين مقاله بدانها پرداخته شده، غالباً چنين است. امّا پاسخ به اين پرسش محتاطانه و باترديد است، چون با آنكه اين پاسخ مبتنى بر تحليلهاى گستردهاى است كه در طول سالهاى اخير شخصاً بر روى چند صد شبكه انجام دادهام، امّا اطّلاعات حاصل از اين تحليلها به من اجازه نمىدهد به طور قطعى اظهارنظر كنم يا چيزى فراتر از آنچه در ذيل گفته شده، بيان نمايم.
بخارى در تعداد زيادى از شبكهها در انتهاى يك طريق منفرد قرار گرفته است در حاليكه مسلم، نظير همين مورد، در جايگاهipcl واقع شده است. البته، در غالب شبكههايى كه تا به حال تحليل شدهاند، نقش بخارى تا حدّ زيادى شبيه مسلم است. يعنىipcl است. صرفاً در موارد معدودى از شبكههاست كه بخارىipcl بوده و مسلم تنها يك طريق منفرد دارد. يافتن تبيين مناسب براى اين پديده دشوار است. معلوم نيست كه آيا بخارى و مسلم هيچگاه با هم رابطه نزديكى داشتهاند تا از اطّلاعات يكديگر مطلع شوند. در مورد برخى اخبار هم كه از مواجهه اين دو اعجوبه حديث سخن به ميان آمده، شائبه جعل وجود دارد. بنا بر اين صرفاً بر حسب ظاهر مىتوان چنين گفت. چنانچه بخارى در شبكهاى طريقى منفرد دارد، از آن روست كه وى چندان شيفته آن روايت نبوده كه «اگر» طرق بيشترى براى آن روايت در اختيار داشته، خود را ناگزير از ذكر آنها بداند يا اگر طريق ديگرى نداشته، به انتظارش بنشيند يا به دنبالش بگردد. تنها ملاحظهاى كه در اينجا صحيح به نظر مىرسد اين است كه «به طور كلى» در اغلب شبكهها، طرق مسلم اندكى مفصلتر از بخارى است و با كمال تعجب، شايد جز در مواردى نادر با هم همپوشانى ندارند؛ اگر هم دارند، فقط در بخشى از طريق است.
اما حُميدى، ابن ماجه و ترمذى، در بيشتر مواردى كه بخارى و/ يا مسلم چندين طريق دارند، تنها يك طريق ارائه مىكنند. «شبكهها» ى نسائى و ابن حنبل در كل