حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٥٩ - ١ ٣ تاريخ گذارى احاديث
شاخت نيز در تعيين زمان پيدايش احاديث از روشى مبتنى بر متون روايات استفاده مىكرد. با آنكه وى در اين كار به امور ديگرى همچون سند و كتابى كه نخستين بار روايت در آن آمده است، توجه مىكرد، امّا متن حديث در نظر وى بر سند آن تقدم داشت. چنانچه روايتى را بر پايه متنش تاريخگذارى مىكرد و اين تاريخ با ظاهرِ سند آن روايت متفاوت بود، وى متن را بر سند ترجيح مىداد. مهمترين مبانى شاخت در تاريخگذارى روايات بر پايه متن به قرار زير است:
١. براى تعيين تاريخ يك روايت نخست بايد محتواى آن (كه عبارت است از مسئلهاى فقهى و پاسخ آن) را در جريان كلى تاريخ تطوّر فقه- آنگونه كه شاخت بازسازى كرده است- قرار دهيم.[١]
٢. رواياتى كه به صورت اقوال و احكام كوتاه فقهى درآمدهاند، قديمىتر از رواياتىاند كه حالت نقل و حكايت دارند.[٢]
٣. اقوال و احكام فقهى كه گويندهشان نامعلوم است، قديمىتر از آنهايىاند كه به فرد معيّنى نسبت داده مىشوند.[٣]
٤. بيانات كوتاه و فشرده از اظهارات مشروح و مفصّل قديمىترند.
٥. متونى كه مسئلهاى [فقهى] را تلويحا بيان مىكنند، قديمىتر از متونىاند كه به روشنى هر چه تمام آن را شرح و بسط مىدهند.[٤]
در دهه ١٩٧٠، «روش تحليل صورى» (
form analysis method
) كه سالها پيش در پژوهشهاى تورات و انجيل پرورش يافته بود، به حوزه مطالعات اسلامى هم راه يافت و مارستون اشپايت اين روش را در بررسى روايات اسلامى به كار گرفت. وى در مقالهاى كه راجع به روايتى بسيار معروف و منسوب به پيامبر نوشته است (نك. همين كتاب، فصل ١٣)، كوشيد با مقايسه نسخههاى مختلف از متن روايت،
[١].Schacht ,Origins ,٦٧١ -٩٧ .
[٢].Ibid .,٠٨١ ,٨٨١ .
[٣].Ibid .,٠٨١ -٩٨ .
[٤]
. Joseph Schacht," Modernism and Traditionalism in a History of Islamic Law", Middle Eastern Studies ١) ٥٦٩١(, ٣٩٣.