حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ١٣٤ - ٣ يادداشت هايى با رويكردى نو در باب سنت اسلامى
عايشه. روزه عاشورا در دوران جاهليّت مرسوم بود. آنگاه كه اسلام آمد، اين روزه اختيارى شد.[١]
در جاهليّت رسم قريش بر روزه عاشورا بود، و پيامبر [همراه با افراد قبيلهاش] آن را روزه مىگرفت. زمانى كه به مدينه نقل مكان كرد به روزهدارى عاشورا ادامه داد و پيروانش را نيز به آن فرمان داد. هنگامى كه روزه ماه رمضان واجب شد، پيامبر اعلام كرد: «هر كس مايل است همچنان عاشورا را روزه بدارد و هر كس نمىخواهد آن را ترك كند».[٢]
ابن عمر: پيامبر خود فرمود: «مردم در جاهليت عاشورا را روزه مىگرفتند. هر يك از شما كه مايل است، مىتواند آن را انجام دهد، و هر كه انجام آن را ناخوش مىدارد، لازم نيست چنين كند».[٣]
عبد اللّه بن عمر مراقب بود هرگز عاشورا را روزه نگيرد، مگر اينكه با روزى مصادف مىشد كه او اتفاقاً [به مناسبتى كه با روز عاشورا مرتبط نبود] روزهدار بود.[٤]
تعيين روزه «الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ» در روز عاشورا، صرفاً يكى از احتمالات جايگزين درباره معناى اين عبارت قرآنى بود. معرفى يهود به عنوان مصداق «الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ»، تنها يكى از تفاسير متعدد جايگزين بود. «الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ»، يعنى جاهليت پيش از اسلام، مىتواند گروههاى زير را در برگيرد: ١- يهوديان، مسيحيان و نيز بتپرستان؛ ٢- اهل كتاب- به نحو مبهم شامل مسيحيان و يهوديان؛ ٣- آنان كه [اندكى] قبل از اسلام مىزيستند- كه اين نيز مبهم است. علاوه بر مسيحيان كه [از نظر زمانى] آيين وحيانى پيش از اسلام بودند، و يهوديان كه [از نظر مكانى] نظامِ بلافاصله ماقبل [در مدينه] بودند، اين تعبير همچنان كه ديديم، مىتواند به آن دسته
[١]. مسلم، ج ٣.
[٢]. همان، ص ١٤٦؛ نيز نك. موطّأ، ج ١، ص ٢٧٩.
[٣]. مسلم، ج ٣، ص ١٤٧.
[٤]. همان، ص ١٤٨.