اما چاره‌اى نداريم از اينكه در اين روايت احتمال دهيم پيوند ظاهرى ميان اين پيش‌گويى و آن حادثه تصادفى بوده است. دو دليل اين امر را تقويت مى‌كنند. نخست آنكه موضوع تجاوز اندلسيان به شرق و على‌الخصوص شامات، مدّت‌ها قبل از سال ١٩٩ هجرى- در سايه حضور امويّان در تبعيد در اندلس‌بر سر زبان‌ها بوده است. فى‌المثل نقل است كه عبدالرحمن اوّل (حك: ١٣٨- ١٧٢ در اندلس) در سال ١٦٣ هجرى در تدارك حمله به شامات براى بيرون راندن دولت تازه‌كار عباسى از آن‌جا بود.[٢] وقتى چنين ايده‌اى در ميان مردم مطرح بوده است، راه يافتن آن به روايتى ملاحمى‌[٣]، و انتقال آن به مصر ممكن مينمايد. دليل دوم اينكه اين پيش‌گويى آن‌چنان‌كه انتظار مى‌رود عيناً بر آن حادثه تطبيق نمى‌كند. بنابراين،

[١]. كليد پيش‌گويى اين ماجراى اخير، سومين روايتى است كه در مقاله حاضر بدان پرداخته‌ام. بظاهر خطوط اصلى آن با محتواى يك روايت آخرالزمانى ديگر خلط شده است. آن روايت ديگر را مى‌توان در اين اثر مشاهده كرد: جهيمان بن محمد بن سيف عُتَيبى( د ١٤٠٠ ق/ ١٩٨٠ م)، الفتن و اخبار المهدى و نزول عيسى عليه السلام و اشراط الساعة، ضمن رسائل جهيمان العتيبى قائد المقتحمين للمسجد الحرام بمكّة، به كوشش ر. س. احمد، قاهره، ١٩٨٨ م، ص ٢١٨ سطر ١. براى ارسال نسخه‌اى از كهن‌ترين چاپ اين اثر به عزيز عظمة مديونم. جهيمان، برادرخوانده محمد بن عبدالله قحطانى- كه گويا در ١٤٠٠ ق/ ١٩٧٩ م در حرم مكّه ادعاى مهدويت كرد- و هم، رهبر معنوى جنبش او بود( نك: همان، ١١؛ نيز:

G. Salame, Islam and politics in Saudi Arabia", Arab Studies Quarterly, ٩) ٧٨٩١(, ٦١٣١٣; J. A. Kechichian," Islamic rivivalism and change in Saudi Arabia: Juhaym

عn al غ‌tayb گ

s" letters" to Saudi people", The Muslim World, ٠٨) ٠٩٩١(, ٦ f, ٥١(.

[٢].E .LeviProven

al, Histoire de lEspagne musulmane, Paris and Leiden, ٣٠٥٩١, ١: ١٣١.

آگوئاده اين گزارش را در جايى ديگر هم مى‌آورد:

tiK" led aicnatropmi aL", edaugA J ع maH. b myaYuN ed" natiFla b ع

d para el studio del mesianismo musulmAn", in Instituto HispanoArabe de Cultura, Actas de las Jornadas de Cultura Arabe e Islamica) ٨٧٩١(, Madrid, ١٨٩١, ٢٥٣.

[٣]. مثلا مى‌تواند به تحرير« ب» از تحريرهاى آگوئاده( نك: يادداشت شم ٢٥ در سطور پيشين) راه يابد.