روايت ترديد كرده‌اند و معتقدند كه اين ساخته معاصران مالك است كه مى‌خواستند بدين وسيله رسمى را كه در آن زمان در حجاز متداول شده بود، تأييد كنند.[١] از طرفى بايد به اين نكته توجه داشت كه مالك و منبع مشهورش، ابوالنضرْ (متوفى ١٢٩) را نمى‌توان از جاعلان اين خبر دانست، و بعيد است كه هيچ يك از آنان چنين جعلى را در زمان خودشان پذيرفته باشند. اين موضوع و نيز اين كه اين روايت از «طرق» مختلفى نقل شده است، نشان مى‌دهند كه اين حديث به سده اوّل باز مى‌گردد. افزون بر اين، برگزارى نماز ميّت در مسجد سنّتى دينى نبود كه در سده دوم در حجاز متداول شده باشد. برعكس اين سؤال براى مالك مطرح بوده است كه آيا جايز است نماز ميّت در مسجد نيز برگزار شود. مالك خود صرفاً تحت فشار سنّتى كه از عايشه نقل شده بود، و با ا كراه چنين اجازه‌اى داد. در حالى كه خود مى‌خواست كه تابوت را جلوى مسجد بگذارند.[٢] شافعى كه بدون هيچ قيد و شرطى به اين سؤال پاسخ مثبت داد، از مالكيان به خاطر نقض حكم اين حديث به حق انتقاد كرد.[٣] اختلافى كه در مورد اين رسم پيشتر در زمان عايشه به وجود آمده بود، بعداً در سخنى منسوب به پيامبر به نقل از ابوهريره بيان شد، كه شَيبانى (مانند ديگر حنفيان، كه مخالف برگزارى نماز ميّت در مسجدند) در شرحى بر موطّأ به آن استناد كرده‌[٤] و ابو داوود آن را در جامع خود آورده است. هر چند ناقدان مسلمان، اين حديث را كه تنها راوى‌اش صالح بن نَبهان ناموثّق است، معتبر نمى‌دانستند.[٥]

٤. اين حديث مشهور نبوى كه آدمى فقط در سفر حج به سه مسجد بايد شتر را جهاز كند: مسجد الحرام، مسجد النبى و مسجد الأقصى در همه جوامع رسمى يافت مى‌شود. بعضى معتقدند زُهرى اين حديث را جعل كرده كه حج بيت المقدس‌

[١]

. Goldziher, Muhammed anische Studien, I, p. ٩٥٢] English trans. Muslim Studies, ٢ vols.) London, ٧٦٩١(, I, p. ٣٣٢- ٤٣[.

[٢]. مدوّنة( قاهره، ١٣٢٤)، ج ١، ص ١٦١.

[٣]. كتاب الأمّ( بولاق، ١٣٢٥)، ج ٧، ص ١٩٦.

[٤]. موطّأ محمّد( لكنهو، ١٣٤٦)، ص ١٣١.

[٥]. ابن‌حِبّان در. ذهبى، ميزان الإعتدال، ج ١، ص ٤٦١.