حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٢٣٦ - دوم
معتقد است كه تمام احاديث اصول، قطعاً روايات منقول از اماماند (يعنى قطعى الصدور يا قطعى الورودند)؛ لذا در كار استنباط احكام، بىهيچ چون و چرايى اين روايات را بايد پذيرفت.[١] در واقع استرآبادى تأكيد مىورزد كه اصول اربعمئة، مهمترين منبع منحصر به فرد در فقه و عقايد اماميّه است.[٢] اصول را به دستور ائمّه تدوين كردهاند؛ هم ايشان به اصحابشان گفتهاند كه اين احاديث را حفظ و در ميان اماميّه ترويج دهند تا مقدمهاى براى دوران غيبت كبرى باشد[٣] اصلهايى كه در دوره حيات امامان پيشين تدوين يافتند، مكرّرا به ائمّه بعدى ارائه شدهاند (: عرض) و ايشان محتواى اصول را تأييد كردهاند.[٤] افزون بر اين، اصول، تداول گستردهاى داشته، و به سهولت در دسترس همگان بودهاند. از همين جهت، امكان نداشته است كه هيچ مطلب بيگانه و ناموثّقى به آنها افزوده شود.[٥] استرآبادى تصريح مىكند روايات موجود در كتب اربعه تماما برگرفته از اصول اربعمئهاند.[٦]
[١]. الفوائد المدنية، ص ٣٠. براى مباحث كلى در اينباره نك. دو مقاله من با عنوانهاى« أخباريّه» و« أستر آبادى» در دائرة المعارف ايرانيكا، به ترتيب با اين آدرسها. ج ١، ص ٧١٦- ٧١٨؛ ج ٢، ص ٨٤٥ به بعد.
[٢]. الفوائد المدنية، ص ٥٢ و بعد.
[٣]. همان، ص ٣، ٣٠.
[٤]. همان، ص ٥٧. واقع اين است كه برخى مؤلّفان اين دو اصل را از هم تفكيك كردهاند. آنهايى كه ائمّه به شاگردانشان املا كردهاند و آنها كه حاوى احاديث مسموع از يكى از اصحاب در وقايع مختلف بوده و سپس به منظور تأييد بر ائمّه( يا يكى از جانشينان ايشان) خوانده( عرض) شده است( الذريعة، ج ٢٤، ص ١٤٧- ١٥١، ص ٣١٨)، أصل عبيد اللّه الحلبى از نوع دوم است( استر آبادى، الفوائد المدنية، ص ٣١؛ بحار الأنوار: ج ١٨، جزء ٢، ص ٦٧٧؛ يوسف البحرانى، الحدائق الناضرة، ج ١، نجف، ١٣٧٧ ق، ص ٩). آثار ديگر كه اصل هم نبودهاند، به همين صورت براى تأييد بر ائمّه عرضه شده بودند. فى المثل، كتاب يوم و ليلة، اثر يونس بن عبد الرحمان و كتاب فضل بن شاذان را امام حسن عسكرى قرار گرفت( نجاشى، رجال، ص ٣١٢، منقول در بحار الأنوار، ج ١، ص ١١٠؛ بهاء الدين عاملى، مشرق الشمسين، منقول در أستر آبادى، الفوائد المدنية، ص ٥٤؛ ملا محسن فيض كاشانى، الوافى، تهران، ١٣٧٥ ق، ج ١، جزء ١، ص ١١؛ يوسف البحرانى، همانجا).
[٥]. الفوائد المدنية، ص ٥٣.
[٦]. همان، ص ٥٢ و بعد، ٥٨ و بعد، ٦٥.