حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٣٣٩ - ١٠ برخى شيوه هاى تحليل إسناد با تكيه بر رواياتى با مضمون تحقيرآميز درباره زن
مالك بن أنس، فقيه مدنى (متوفى ١٧٩/ ٧٩٥) كه نياز به معرفى بيشتر ندارد، يك طريق منفرد دارد كه با واسطه عبد اللّه بن عباس به پيامبر مىرسد و در سند روايتى طولانى قرار گرفته كه در اغلب[١] نسخههاى آن اين جمله «من ديدم كه اكثر ساكنان جهنم زناناند» درج شده است. اين روايات در جوامع حديثى و مُوَطَّأ خودش مضبوط است (ر ك. مزّى، ج ٥، ش ٥٩٧٧[٢]؛ براى طريق «شيرجهاى» جداگانه به واسطه أبو هريره نگاه كنيد به: مزى، ج ١٠، ش ١٤٢٢٠[٣]).
مجموعهاى خاص از احاديث منسوب به پيامبر هست كه در آنها از زنان با عنوان اكثر اهل جهنم يا چيزى مشابه آن ياد شده است. همه اين روايات در يك ويژگى جالب مشترك هستند: همگى در ارتباط با اين موضوع نقل شدهاند كه به طور قطع زنان در اسلام از تكليف صدقه دادن معاف نشدهاند. تقريباً همه نسخههايى كه در كتب ستّه و نيز برخى ديگر از جوامع مهم مورد استفاده در اين تحقيق، ضبط شدهاند و باcl هاى متفاوت منتشر شدهاند- البته هر يك با طريق منفرد ويژه خود به صحابى خاص خود مىرسند[٤]- يك مختصّه متنى مشترك دارند. زنان با امر تَصَدّقَنَ (صدقه
[١]. نه همه؛ نسخههاى أبوداوود، ج ١، ص ٣٠٩، و بخارى، ج ١، ص ١٩٣، از طريق اسماعيل بن أبىأويس، آن را ندارند. به هر حال، اين طرق مربوط به همان شبكهاند.
[٢]. نسخههايى از روايت كه مشتمل بر آن جملهاند، عبارتند از. مُوَطّأ، ج ١، ص ١٨٧؛ بخارى، ج ١، ص ١٥ و ٢٦٨ و ج ٣، ص ٤٤٥( سه طريق در همه)؛ مسلم، ج ٢، ص ٦٢٦ و ٦٢٧( دو طريق كه ضمنا دومى طريقى است كه به زير مالك در مقامc ١ ،« شيرجه» مىزند و به شيخ ادعايى مالك، زيد بن أسلم ختم مىشود؛ نسايى، ج ٣، ص ١٤٦( يك طريق)؛ ابنحنبل، ج ١، ص ٢٩٨ و ٣٥٨( دو طريق).
[٣]. أبو داوود، ج ١، ص ٣٠٩.
[٤]. قطع نظر از طريق زينب) الأعمش و أبوسعيد الخُدرى) داوود بن قَيس كه در ادامه تحليل شدهاند، شبكهاى از طريق ابنمسعود صحابى، ر ك. مزّى، ج ٢، شماره ٩٥٩٨، باc ١ هاى شُعبة و سفيان بن عُيينة ظاهراً با مشاركت فردى ديگر وجود دارد؛ نيز شبكهاى از طريق عبداللّه بن عُمر صحابى، ر ك. مزّى، ج ٥، شماره ٧٢٦١، باc ١ يزيد بن عبداللّه ابنالهاد مدنى( متوفى ١٣٩/ ٧٥٦)؛ و سرانجام شبكهاى از طريق جابر بن عبداللّه، ر ك. مزّى، ج ٢، شماره ٢٤٤٠؛ با عبدالملك بن أبىسليمان كوفى( متوفى ١٤٥/ ٧٦٢) در جايگاهc ١ هست؛ مشخصه متن شبكه اخير انذارى است منسوب به پيامبر كه زنان هيزم( حَطَب) جهنم خواهند بود.