هماهنگى دوجانبه و معقوليتى كلى (همه جانبه) استوار شده كه تأييد يا ابطال آن به آسانى ممكن نيست. امّا اين بدان معنا نيست كه حتى با تعابير و اصطلاحات خود شاخت هم نمى‌توان استنتاج‌هاى وى را نقد و ابطال كرد. مى‌توان همچون [محمد مصطفى‌] اعظمى، ظواهرى از اين عمارت بلند را با ناخن خراشيد؛ يعنى بكوشيم اشتباهات، سهوها و ناهماهنگى‌هاى ديدگاه شاخت را برملا كنيم.[١] همچنين مى‌شود در منطق درونى نظام وى ترديد كرد كه من خود در جايى ديگر به همين منوال استدلال كرده و نشان داده‌ام كه تصور شاخت از موضوع «تكثير اسانيد» به ويرانى اساس روش «حلقه مشترك» مى‌انجامد[٢]. به‌همين‌سان، امكان دارد براى مقابله با كلّيّت ديدگاه وى، نظرياتى- معمولًا سنّتى‌ترارائه دهيم كه از معقوليّتى برابر يا

[١]

. M. M. AlAzami, On Schachts Origins of Muhammadan Jurisprudence, Riyadh ٥٨٩١.

به‌ويژه ص ١٨٨- ١٩٦( درباب تكثير اسانيد) و ص ١٩٧- ٢٠٠( راجع به روش حلقه مشترك).

[٢]

. M. Cook, Early Muslim dogma, Cambridge, ١٨٩١, ١١٩٠١.

ينبل به تازگى براى دفاع از همين روش در برابر اعتراض من، روايتى را با حلقه مشترك مشخص بررسى كرده است(Some Isn عdanalytical methods ,٧٤٥٣ ). بواقع وى دو بحث را پيش مى‌كشد. اولا، وى فرض مى‌گيرد اگر تكثير اسانيد توسط محدّثانى جوان‌تر از حلقه مشترك امرى رايج بود، در تعابير رجاليان درباره كيفيت نقل روايت بازتاب مى‌يافت( همان، ٣٥٥). اگر اين بحث از اساس مدخليّتى داشته باشد، به طريق اولى بايد به جعلى دانستن يكسره رواياتى بينجامد كه ينبل به همان محدّثان نسبت مى‌دهد؛ رواياتى كه اين محدّثان در آنها به عنوان حلقه مشترك در قديم‌ترين حلقه نقل ظاهر مى‌شوند( نك: همان، ٣٥٦). ثانيا، ينبل معتقد است ايجاد يك حلقه مشترك، از طريق توسعه يك إسناد صورت مى‌گيرد: ينبل احتمالا در

پاسخ به اين سؤال كه« چرا شش محدث« كاملا همزمان» يك روايت را تنها به يك استاد خويش نسبت مى‌دهند؟»، مى‌گويد: آنچه از تكثير اسانيد متوقع است، يك روند بازپرورى و تقليد اسانيد است، نه همزمانى اين تقليد اسانيد توسط همه آن محدّثان؛ و از آنجا كه محدّثان كاملا بى‌ارتباط با يكديگر عمل مى‌كرده‌اند، بعيد است روايتى را از همديگر در حلقه نخست نقل، وام ستانده باشند. حتى در صورت پذيرش اين پاسخ، بايد گفت اين كه تكثير اسانيد در حقيقت امرى شايع بوده يانه، هنوز پرسشى بى‌پاسخ است.