٣. عاصم بن حُميد (برگ‌هاى ١٢ ب- ٢٥ الف). در اينجا دو سلسله سند هست. الف) ابو الحسن محمّد بن حسن بن حسين بن أيّوب قمى از تلّعُكبرى از ابن همّام از حُميد بن زياد از ابن نَهيك از مُساور و مَسلمة (يا سلمة) از عاصم. ب) ابن أيوب قمى از تلّعُكبرى از أبو القاسم جعفر بن محمّد بن ابراهيم الموسوى (در مصر، به تاريخ ٣٤١ هجرى) از ابن نَهيك از مُساور و مَسلمة از عاصم. گرچه عاصم على الظاهر شاگرد امام صادق بوده، وى تنها يك روايت از مجموع ٩٦ روايت خويش را به طور مستقيم از امام نقل كرده است. در ديگر موارد، وى با واسطه محدّثان مختلف از امام صادق روايت مى‌كند كه پربسامدترين آن‌ها عبارت‌اند از محمّد بن مسلم و ابو بصير. نام ابو بصير كه مهم‌ترين واسطه نقل روايات از امام باقر نيز هست، در سند ٢٦ از اين امام آمده است. تمام روايات عاصم به نقل از دو امام پنجم و ششم‌اند، به جز سه حديث نبوى، سه روايت از امام على و يكى از امام زين العابدين.

٤. زيد نَرسى (برگ‌هاى ٢٥ ب- ٣٥ الف). سلسله سند چنين است. التلّعُبكرى از ابن عُقدة (م ٣٣٣ ق) از أبو عبد اللّه جعفر بن عبد اللّه العلوى المحمدى از ابن أبى عمير از زيد. از ٤٩ روايت اين اصل، زيد هجده تا را مستقيماً از امام صادق و سيزده روايت را مستقيماً از امام موسى كاظم نقل مى‌كند. بقيّة روايات با يك واسطه از امام صادق نقل شده‌اند، به جز شماره ٢٧ كه با دو واسطه از همان امام، شماره ٣ كه با دو واسطه از امام باقر، و شماره ٤٩ كه با واسطه ابو بصير از امام باقر نقل شده‌اند. اين اثر و اصل زيد زرّاد، از نظر فقهاى اماميّه داراى مشكلاتى‌اند. چرا كه ابن وليد قمى (م ٣٤٣ ق)[١] از نقل روايات آنان سرباز زده و معتقد بوده كه اين دو كتاب و نيز كتاب خالد بن عبد اللّه بن سُدير را محمّد بن موسى بن عيسى السمّان الهمدانى جعل كرده است؛ محمّد بن موسى را محدّثان قمى به سبب غلوّ طرد كرده‌اند (دفعه القميّون بالغلو).[٢] ديدگاه ابن وليد، وقتى تأكيد بيشترى يافت كه‌

[١]. نك. همين مقاله، پيشتر، بخش يكم.

[٢]. طوسى، فهرست، ص ١٢٢، ١٤٧ و بعد. درباره محمّد بن موسى نك. نجاشى، رجال، ص ٢٣٩؛ قهپائى، مجمع الرجال، ج ٦، ص ٥٩.