حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٤٤٦ - ١٤ ناخنهاى خود را كوتاه كنيد(بررسى روايتى كهن)
حديثى را كه مقاتل در تفسير خود، در بيان سبب نزول آيات سوره ضحى نقل كرده، گونهاى ديگر است. اين روايت در واقع همان روايت مذكور در بالا (پاورقى هفدهم را ببينيد)، همراه برخى جزئيات اضافى است. پيامبر چهل روز (يا طبق نقلى ديگر، سه روز) جاى خالى جبرئيل را- كه پيوسته وحى را به او ابلاغ مىكرد- احساس مىكرد و دلتنگ او شده بود. كفّار مكه مدعى شدند كه وحى محمّد از سوى خدا نبوده و او از دريافت وحى محروم شده است و اين نشان مىدهد خداوند او را رها كرده و از او بيزار است. وقتى كه مسلمانان (در مكه- مؤلف) از پيامبر پرسيدند، او پاسخ داد كه [نزول] وحى بدان سبب متوقف شده است؛ كه برخى از آنان مفصلهاى انگشتان خود را تميز نكرده و ناخنهاى خود را كوتاه نكردهاند[١].[٢]
اين حديث كه در تفسيرى قرن دوّمى نقل شده و در برخى از تفاسير بعدى انعكاس يافته[٣] به روشنى اهميت پرداختن به كوتاه كردن ناخنها در دوره آغازين اسلام را نشان مىدهد؛ سهلانگارى برخى مؤمنان ممكن است استمرار نزول آيات وحيانى از سوى خداوند بر پيامبر را به مخاطره اندازد.
مجاهد (م ١٠٤ ق) در باره آيه ٦٤ سوره مريم: «وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ؛ و [ما فرشتگان] جز به فرمان پروردگارت نازل نمىشويم»[٤]، مىگويد كه وحى به تأخير افتاد و جبرئيل براى پيامبر بيان كرد كه سبب آن بوده كه مؤمنان نسبت به كوتاه
[١]. تفسير، مقاتل، نسخه خطى، تركيه، استانبول، احمد سوم،II /٤٧ ، برگ ٢٤٢ پشت.
[٢]. در چندين مورد، مانند اين حديث، شيوه مؤلف، بيان دقيق متن اصلى نيست و براى اطلاع بيشتر، بهتر است خوانندگان به متن اصلى منابع مراجعه كنند.( م)
[٣]. ر. ك: تفسير القرطبى، ج ٢٠، ص ٩٣ ذيل؛ التفسير الكبير، رازى، ج ٣١، ص ٢١١؛ غرائب القرآن، نيسابورى، ج ٣٠، ص ١١٥ ذيل.
[٤].« وما نتنزّل إلّا بأمر ربّك».( م)