حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٦٤ - ١ ٣ تاريخ گذارى احاديث
سلميان بشير در باب اعراب و غير اعراب؛ و تجزيه و تحليل خانمِ ايرِنه شِنايدِر از موضوع سُرّاق حديث.[١] فان اس هم در اثرى كه به تازگى نوشته، رهيافت پيشين خود در تحليل حديث را مجدداً پى گرفته است. وى با مقايسه متنها و سندهاى مختلف از يك روايت كلامى، سير تحول آن از آغازِ پيدايش در منطقه شام در نيمه نخست قرن اول هجرى تا پذيرش آن در جوامع حديثى قرن سوم و پس از آن را بازسازى مىكند.
فان اس در جاى جاى اين كتاب خود، دائما به بررسى زمينههاى مختلف ادبى، تاريخى، سياسى- اجتماعى و كلامى روايتِ مورد بحث مىپردازد.[٢]
با پژوهشهاى گِرِگور شوئِلِر و هارالد موتسكى، كه از تحليل متن و سند، به عنوان روشى در شناخت نقلِ صحيح و مواردى از تكثير سندها استفاده مىكردند، اين رهيافت- كه تحليل متنى- اسنادى ناميده مىشد- رشد و تكامل بيشترى يافت.[٣] اين دو با بررسى احاديثى كه على الظاهر با نقلهاى متعدد روايت شدهاند، نشان دادند كه تحقيق در متنهاى مختلف روايات در تمام سطوح مختلفِ نقل، مىتواند به يافتن پاسخ اين پرسش كمك كند كه آيا اين متون به هم وابستهاند (و بالتبع حاكى از پديده تكثير سَنَدند) يا نه؟ از آن زمان، برخى ديگر از محقّقان غربى نيز اين روش را در مطالعات خود به كار بستهاند.[٤] اين روش نه تنها امكان تاريخگذارى دقيقتر روايات را فراهم مىسازد، بلكه به بازسازى تاريخ نقل احاديث و تغييرات پيدا شده در متن آنها در جريان نقل نيز كمك مىكند. بر پايه يافتههاى محقّقانى كه اكنون با اين روش كار مىكنند، «تكثير سندها» امرى است كه در گذشته
[١]
. Franz Rosenthal," Muslim Social Values and Literary Criticism", ١٣- ٦٥; Marco Scholler," palmen", ٧٣٣- ٢٦; Suliman Bashear, Arabs and Others in Early Islam) Princeton, ٧٩٩١(; and Irene Schneider, Kinderverkauf, ٤٧- ١٢١.
[٢].Josef van Ess ,Der Fehltritt des Gelehrten .
[٣]
. Gregor Schoeler, Charakter und Authentie, Chapters ٢ and ٣; Harald Motzki," Quo vadis IadD
*-Forschung ."?
[٤]. علاوه بر آثار موتسكى كه در پاورقى ١٥٩ بدانها اشاره شد، نگاه كنيد به:
Andreas Gorke," The Historical Tradition about al- HudaybDya", ٠٤٢- ٥٧; Ulrike Mitter, Das frUhisl amische Patronnat. Eine Unters uchung zur Rolle von Fremden Elementen bei der Entwicklung des islamischen Rechts) ph. D. diss., Nijmegen, ٩٩٩١(, Part B; idem
Uncondi tional Manumission of Slaves in Early Islamic Law: a IadDth Analysis", Der Islam ٨٧) ١٠٠٢(, ٥٣- ٢٧; Peters," Murder in Khaybar", ٠٤١- ٢٥.