حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٢٦٦ - ٣ مجموعه تحت تملك محمد على اليعقوبى در نجف

است. سرانجام به كتاب الديات مى‌رسيم كه غالباً به امام على بن أبى طالب نسبت مى‌دهند؛ امّا روشن نيست كه آيا خود امام كتاب را نوشته، يا كتاب تأليف يكى از اصحابش (يا اصحاب امامان بعدى) است. تنها در فرض اخير، مى‌توانيم اين اثر را اصطلاحا «اصل» بخوانيم.[١]

٣. مجموعه تحت تملّك محمّد على اليعقوبى در نجف‌[٢]

اين نسخه‌اى نسبتاً متأخّر است كه محمّد حسين بن الكاظم الموسوى القزوينى آن را در شوّال ١٣٣٦ ق، كتابت كرده است. بر اساس اطّلاعات مندرج در مجله معهد المخطوطات العربية، اين نسخه تمام عناوين موجود در نسخه شماره ٩٦٢ دانشگاه تهران را با اندك تفاوتى در ترتيب دارد. به جز اين، منتخباتى از أصل علاء رزين‌[٣] و كتاب الزهد حسين بن سعيد الأهوازى (متوفاى بعد از ٣٠٠ ق) در آن هست.[٤]

افزون بر اين نسخه‌هاى خطى، برخى از مؤلّفان متأخّر اماميه، مجموعه اصل‌هاى زير را ديده و گزارش كرده‌اند:

١. مجلسى در بحار الأنوار.[٥] اصل‌هايى كه وى ذكر مى‌كند، همان اصول موجود در نسخه خطّى شماره ٩٦٢ دانشگاه تهران است.

٢. شيخ حرّ عاملى در إثبات الهداة.[٦] وى رواياتى را از اصل‌هاى زير ذكر

[١]. نگاه كنيد به بحث آقابزرگ طهرانى در الذريعة، ج ٢، ص ١٥٩- ١٦٢، شماره ٥٩٥. كتاب الديات را ابن‌بابويه به طور كامل در من لا يحضره الفقيه نقل كرده است( ج ٤، ص ٥٤- ٦٦) و جاى ديگر( الذريعة، ج ٢، ص ١٦٠، كه از آن جا به سزگين،GAS ( سير نگارش‌هاى عربى)، ج ١، ص ٥٣٧ راه يافته است).

[٢].RIMA ,٤ ٨٥٩١ ,p .٤١٢ .

[٣]. آقابزرگ طهرانى( الذريعة، ج ٢ ص ١٦٤، شماره ٦٠٤) از وجود نسخه‌اى از اين مختصر در مخطوطى خبر مى‌دهد كه از روى خط ابن‌ادريس حلّى كتابت شده است.

[٤]. سزگين،GAS ( تاريخ نگارش‌هاى عربى)، ج ١، ص ٥٣٩.

[٥]. نك. همين مقاله، پيشتر ...

[٦]. نك. همين مقاله، پيشتر ...