حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ١٣٦ - ٣ يادداشت هايى با رويكردى نو در باب سنت اسلامى

تفاسير ديگر كه عبارت‌ «الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ» را بر مسيحيان يا اعراب بت‌پرست تطبيق كرده‌اند، به وضوح نشان مى‌دهند كه در آنها از اشاره به يهود اعراض شده است. اينكه اين تفاسير در واقع ضد تفسير- و در نتيجه متأخّر از اشاره به يهود- بوده‌اند، احتمالًا از شيوه بيان آنها آشكار مى‌شود. مسيحيان براى جبران انتقال غيرمجاز روزه از فصل گرم (ر م ض) به فصل خنك، به روزه‌هاى روزه خود «افزوده‌اند»؛ در حالى كه عكرمه در توجيه اين فرضيه، ادّعايى كاملًا غير عادى مطرح مى‌كند. اينكه قريش (از ميان همه مردم!) عاشورا را در دوران ضلالت جاهلى (آن هم زمانى كه انتظار مى‌رفت غرق در كفر و نادانى باشند) روزه مى‌گرفتند، با اين داعيه كه آنها مرتكب جنايت فجيعى شده بودند و به توصيه يك مشاور دينى ناشناس، به كفّاره گناه خويش، عاشورا را روزه مى‌گرفتند تا آن را جبران كرده باشند.[١] در هر دو سياق، اصطلاح «كفّاره» (كيپور) به كار رفته، كه شايد بخشى از پس زمينه آنها را آشكار مى‌سازد. همچنين اين احتمال مطرح شده است كه شايد قريش در انتخاب روزه عاشورا از «كسانى كه پيش از آنها بوده‌اند» تقليد كرده بودند![٢]

افزون بر اين، از منابع موجود چنين برمى‌آيد كه مفسران درباره نقش «كَمَا» در آيه‌ «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ» اختلاف‌نظر داشته‌اند.

برخى اين كمَا را تنها به صورت يك حرف ربط مى‌خوانند: « (بدين وسيله) روزه بر شما واجب شد، عيناً همان گونه كه روزه‌دارى بر افراد پيش از شما واجب شده بود».[٣]

يعنى اين آيه صرفاً بر نفس وجوب روزه، همچون وجوب آن بر افرادى كه پيش از ظهور اسلام بوده‌اند، دلالت دارد. چنين تفسيرى گنگ و نسبتاً ملال‌آور است و با بحث كنونى در باب آيات قرآن قرابتى اندك دارد.

[١]. فتح البارى، همان جا.

[٢]. همان.

[٣]. محمد بن يوسف بن على بن الحيان، البحر المحيط، ٨ جلد، رياض، ١٩٦٩ م، ج ٢، ص ٤٨.