حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٣٦٥ - ٢ تجاوز اندلسيان به مصر
منابع نادر است[١]. اختلاف در تحريرهاى مختلف اين روايت بسيار زياد است كه در بحث حاضر تنها بخشى از اين اختلافات مطرح مىشوند.
آگوئاده معتقد است كه روايات وى به رويداد تاريخى معينى اشاره دارند.[٢] چندان دشوار نيست كه بپذيريم تحريرهاى مختلف اين روايات احتمالًا برآمده از تحريك ذهنيّت آخرالزمانى در پى اين رويداد بوده است. رويداد مورد نظر اشغال اسكندريه در فاصله ١٩٩ تا ٢١٢ هجرى به دست گروهى از اندلسيانمسلّماً مسلمانبود كه متعاقباً به اقريطس/ اقريطِش (- جزيرةكرت،Crete ) عقب رانده شدند[٣]. پيوند اين رويداد با روايت مورد بحث كاملًا معقول است[٤]. با نبود سابقه
[١]. آگوئاده در مقاله خويش دو روايت موازى را نقل مىكند. اولى، روايتى است موازى با تحرير« ج»، يا به بيانى دقيقتر، موازى با دومين تحرير مذكور در آن، كه در سطر دهم از صفحه ٣١٧ فتوح مصر و
اخبارهاى ابنعبدالحكم(ed .C .C .Torrey ,New Haven ,٢٢٩١ ) آورده شده است. دومى، موازى تحرير« ح» است كه در المستدرك على الصحيحين حاكم نيشابورى( حيدرآباد، ١٣٣٤- ١٣٤٢ ق، ج ٤ ص ٤٦١ سطر ١) آمده است( نقل قولهاى متأخّر از اين منابع را كه آگوئاده بدانها نيز اشاره دارد، كنار نهادهام). در سال ١٩٨٧، آگوئاده به من خاطرنشان كرد كه يك تحرير موازى روايت« و» در پاپيروس ابنلهيعة يافت شده است:
llA dbAY, yruohK. G. R ع. ١٩٨٦ nedabseiW( ٧١٥٧٩٠/ ٩٧١٧٤) haYhaL nbi h
ص ٣٠٣، خطهاى ٣٩٤- ٣٩٨، كه البته در آن از معرفى نخستين دشمن به عنوان اهل اندلس خبرى نيست. در هر دو متن اسانيد تخليط شدهاند( نك: سطور بعدى، شم ٣٨). نويسندهپاپيروس يك شاگرد ناشناس عثمان بن صالح است( د ٢١٩ ق/ ٨٣٤ م) كه باواسطه از ابنلهيعة نقل مىكند. يك تحرير نسبتا موازى تحرير« و» و البته خالى از اسناد، در متنى ديده مىشود كه بهتازگى منتشر شده است:
M. I. Feirro and S. Faghia," Un nuevo texto de tradiciones escatolOgicas sobre AlAndalus", Revista Sharq AlAndalus, ٧) ٠٩٩١(, ٥٠١, no. ٦١.
نيز نك: همان، ص ١٠٨، ١١٠ بب.
[٢].Jorge Aguade ,"Algunos hadices ",٩٥١ .
[٣]. به سبب اين اشغال. نك: همان، ص ١٦٢- ١٦٦.
[٤]. البته تحريرهاى« ز» و« ح»( همان، ١٧٤ بب) و بويژه دومى داراى ريزهكاريهاى فراوانى هستند بكلى غير تاريخى، كه بيشتر به نظر مىرسد بازنويسيهاى ماهرانهاى از همان مضمون باشند.