بخشى از هر سه نوع منبع اصلى فوق الذكر گزينش شود كه موضوعى واحد به طور مبسوط در هر سه عرضه شده است، نظير نماز، ازدواج و طلاق، ارث، بيع، معاملات، قرض و از اين قبيل. بررسى را تا جايى ادامه مى‌دهيم كه به نتيجه‌اى در باب ارتباط ميان اين سه گونه اصلى مكتوبات كه وجه مشترك همگى، اعتماد به احاديث به عنوان مواد خام بوده، دست يابيم.

به منظور تبيين شيوه پيشنهادى، يكى از ابعاد روزه در اسلام را در نظر مى‌گيريم. از آيه ١٨٣ سوره بقره آغاز مى‌كنيم: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ* أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ ... مى‌توان مقايسه‌اى سودمند بين اين آيه قرآن و حديث بسيار جالب توجهى كه مدعى توصيف «عمل» پيامبر و اصحابش است، انجام داد:[١]

از معاذ بن جبل صحابى نقل شده كه گفته است. «نماز در سه مرحله تحول قرار داشته و روزه نيز سه مرحله پياپى را پشت سر گذاشته است.

پيامبر پس از ورود به مدينه سه روز در هر ماه را روزه مى‌گرفت. به علاوه، روز عاشورا را نيز روزه مى‌گرفت. سپس خداوند با نزول آيه‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ... روزه را بر او واجب كرد».

حال اين امر به عنوان بخشى از «حكمت مأثور» در ميان مسلمانان باقى مانده است كه محمّد] ص [پيش از اختيار روزه ماه رمضان، عاشورا را روزه مى‌گرفت و پيروانش را نيز به آن مكلف مى‌كرد. درباره دلايل محمّد] ص [براى برگزيدن و در نتيجه ترك روزه عاشورا مطالب زيادى به زبان‌هاى عربى و اروپايى نگاشته شده و در اين مطالعات ابتكارات زيادى نيز به كار رفته است.[٢] به‌

[١]. جلال الدين عبد الرحمن بن ابى‌بكر السيوطى، الدر المنثور، ٦ جلد، بولاق، بى‌تا، ج ١، ص ١٧٦؛ نيز نك. سليمان بن الأشعث السجستانى( أبو داوود)، سنن، ٢ جلد در يك مجلد، قاهره، ١٣٤٨ ق، ج ١، ص ٨٤.

[٢]. قس پيشتر، پانويس ١٢؛ براى نمونه نك.