حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٣٩٧ - ١٢ گرايش هاى مانوى در روايت«آكلة الخضر»
سؤالگونه مىخواست حس خوبش را نسبت به سؤالكننده ابراز كند. مىتوان آن را اين گونه ترجمه كرد. «كسى كه اين سؤال را پرسيد، خود شاهدى است بر اين مسأله».
٧. «إنّه لا يأتى الخيرُ بالشَّرِّ». اين عبارت را مجدداً بررسى خواهيم كرد؛ امّا عجالتا، فقط تفسير سنّتى خود قسطلانى را مطرح كنيم كه مىگويد. اين عبارت يعنى «آنچه خدا خير بداند، خير است و آن را كه خدا شر بداند شر است». سِندى تفسيرى فايدهگرا (utilitarian interpretation) ارائه مىكند و مىگويد خير در اين جا به معناى «دارايى مادى» (مال) است. وى براى اين معنا، به آيه ١٨٠ (١٧٦) سوره بقره [: كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ] اشاره مىكند.
٨. باقلانى اين پاراگراف را در إعجاز القرآن خود به عنوان يكى از مصاديق «بديع» در سخنان منسوب به حضرت محمّد ذكر كرده است.[١] وى اين متن را با ساختار صحيح نحوىاش ذكر مىكند.
(إنّ ممّا يُنبتُ الرَّبيعُ ما يقتلُ حبطا أو يلمّ)،
در حاليكه در تمام پنج گونه نقلى كه در اينجا مطرح شد [الف، و، ز، ى، ك]، ضمير «ما» و عبارت متمم «حبطا» (بجز در گونه «ى») وجود ندارد، كه قسطلانى نيز به آن توجه كرده است.[٢] «حبطا»- به معناى «ورم سراسرى» و طبق نظر قسطلانى، بيمارىاى كه شتران را هلاك مىكند- تقريباً در تمام گونههاى ديگر آمده است و
[١]. باقلانى، إعجاز القرآن( قاهره، ١٣٤٩ ق)، ص ٧٠.
[٢]. در بيشتر نقلهاى قديمى( مُسلِم، بخارى، احمد بن حنبل، نسائى و بيهقى) عبارت به صورت مجهول چنين آمده است.« إنّ ممّا ينبت الربيع يقتل[ حبطا] أو يلّم». تنها يكى از نقلهاى بخارى كمى تفاوت دارد.« إنّه كلّما ينبت الربيع ما يقتل حبطا أو يلمّ». به جز باقلانى كه مؤلّف در متن بالا به وى اشاره مىكند، شكل صحيحتر اين جمله را در آثار ديگرى نيز مىيابيم. فى المثل نك. غريب الحديث، أبوعبيد قاسم بن سلام( م ٢٢٤ ق)، ج ١، ص ٨٩؛ غريب الحديث، ابنقتيبة( م ٢٧٦ ق)، تحقيق عبد اللّه الجبورى، بيروت، دار الكتب العلمية، ١٤٠٨ ق/ ١٩٨٨ م، ج ٢، ص ١٥٧؛ مفردات غريب القرآن، راغب الاصفهانى( م ٥٠٢ ق)، ص ١٠٦؛ الفائق فى غريب الحديث، جاراللّه زمخشرى( م ٥٣٨ ق)، ج ٢، ص ١٠٧؛ مجمع البيان، امينالاسلام طبرسى، ج ٢، ص ٧٢- ٧٣.( ويراستار)