حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٢٣ - ٢ ١ خاستگاه و ارزش تاريخى
نفع آنها مىساختند. از همين جا، احاديثى پديد آمد كه خروج عليه حاكمان بنىاميه و اصول سلطنتى آنها را تأييد مىكرد و در مقابل، احاديث ساخته شد كه ضمن پشتيبانى از حكومت بنى اميه شورش عليه ايشان را تحريم مىكرد. گروههايى چون شيعيان على و بنىعباس هم كه از دايره خلافت كنار گذاشته شده بودند، با طرح مطالبات و دعاوى خويش، رواياتى را به زمان پيامبر نسبت مىدادند. سياست دينى عباسيان، پس از به قدرت رسيدن آن بود كه به گسترش مطالعات مذهبى و فقهى، و بالتبع به مطالعه و توليد حديث تحرك تازهاى بخشند. عينا همچون دوره بنىاميه، وابستگى شخصى عالمان به حاكمان در زمان خلفاى عباسى سبب پيدايش رواياتى با رنگ و بوى سياسى شد. در احاديث منسوب به پيامبر و صحابه، حتى تعابيرى مرتبط با اختلاف نظرهاى مكاتب و علماى اسلامى را مىتوان يافت؛ فى المثل اختلافات ميان اهل رأى (كه آرا و نظرات خود را تعليم مىدادند) و اهل حديث (كه روايات را تعليم مىدادند)؛ و نيز اختلاف نظر ميان مراكز علمى مختلف اسلامى در مسائل فقهى. افراد و گروههاى مختلف در رقابتهاى فردى و جناحى خود، از حديث بهره مىگرفتند كه اين رقابتها عمدتا ريشه در نزاعهاى شخصى، وابستگىهاى قبيلهاى و پيمانهاى منطقهاى داشت.[١] افزون بر اين، گلدتسيهر نشان مىدهد اين اختلافات فى نفسه و به تنهايى سبب ظهور احاديث ساختگى نبودهاند؛ قصههاى شگفت و پُرشور را اغلب از آن رو از زبان پيامبر و صحابه نقل مىكردند كه نكتهاى اخلاقى را بيان كنند يا به حكمتهاى آموزنده و اخلاقى حجيت و اعتبار دهند.[٢]
نوشتههاى گلدتسيهر در باب حديث،[٣] تأثير بسيارى بر اسلامشناسى غربيان گذارد و آنان همواره به ديده اعجاب و تحسين فراوان بدان نگريستهاند. با اين همه،
[١]
. Ignaz Goldziher, Muhammed anische Studien, II, ٨٢- ٠٣١)/ Muslim Studies, II, ٨٣ ٥٢١(.
[٢]
. Ignaz Goldziher, Muhammed anische Studien, II, ٣٥١- ٤٧)/ Muslim Studies, II, ٥٤١- ٣٦(.
[٣]. گلدتسيهر در باب خاستگاه حديث و مسئله تاريخيت آن مقالات ديگرى نيز منتشر كرده كه از جمله آنها اين موارد است:
" IadDth und Neues Testament", in his Muhammed anische Studien, II, ٢٨٣- ٠٠٤)/ Muslim Studies, II, ٦٤٣- ٢٦(;" Neutesta mentliche Elemente in der Traditions litteratur des Islam", Oriens Christianus ٢) ٢٠٩١(, ٠٩٣- ٧٩] Repr. in his Gesammelte Schriften, ed. J. Desomogyi) Hildesheim, ٧٦٩١- ٣٧(, III, ٥١٣- ٢٢[;" Neuplat onische und gnostische Elemente im HadD
*
", Zeitschrift fUr Assyrio logie und verwandte Gebiete ٢٢) ٨٠٩١(, ٧١٣- ٤٤٣] Repr. in Gesammelte Schriften, V, ٧٠١- ٤٣[.