موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٠٠ - تفسير «

فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ‌»[٤٩٠] اشاره به همين مقام و شاهد اين اطلاق باشد. و مقام واحديت و جمع اسماء، و به عبارت ديگر مقام «اسم اعظم» است اگر مقصود از اسم، مقام تجلّى به «فيض مقدّس» باشد. و اين شايد ظاهرتر از ساير احتمالات باشد. و مقام ذات يا مقام «فيض اقدس» است اگر مقصود از اسم «اسم اعظم» باشد. و مقام «رحمان» و «رحيم» به‌حسب اين احتمالات فرق مى‌كند؛ چنانچه واضح است.

و «رحمان» و «رحيم» ممكن است صفت براى اسم باشند، و ممكن است صفت براى «اللَّه» باشند؛ و مناسب‌تر آن است كه صفت «اسم» باشند؛ زيرا كه آنها در تحميد صفت اللَّه هستند؛ و بنابراين، از احتمال تكرار مصون مى‌شود. گرچه اگر صفت «اللَّه» باشند نيز توجيه دارد. و در تكرار نيز نكته بلاغت هست. و اگر صفت «اسم» گرفتيم، تأييد كند كه مراد از «اسم» اسماء عينيه است؛ زيرا كه متّصف به صفات «رحمانيه» و «رحيميه» نيست مگر اسماء عينيه. پس، اگر مراد از «اسم» اسم ذاتى و تجلّى به مقام جمعى باشد، «رحمانيت» و «رحيميت» از صفات ذاتيه است كه در تجلّيات به مقام واحديّت براى حضرت «اسم اللَّه» ثابت است، و رحمت رحمانيه و رحيميه فعليه از تنزّلات و مظاهر آنها است. و اگر مراد از «اسم» تجلّى جمعى فعلى باشد كه مقام مشيّت است، «رحمانيت و «رحيميت» از صفات فعلند. پس، رحمت رحمانيه، بسط اصل وجود است؛ و اين عامّ است براى تمام موجودات، ولى از صفات خاصّه حق است؛ زيرا كه در بسط اصل وجود از براى حق تعالى شريكى نيست، و ديگر

[٤٩٠] -« اوست كسى كه در آسمان و در زمين خداست».( الزخرف( ٤٣): ٨٤)