موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٩ - فصل سوم در بيان خشوع است

در مقابل جمال محبوب براى آنها دست دهد. و اين حالت در اوائل امر موجب تزلزل قلب و اضطراب شود، و پس از تمكين، حالت انس رخ‌دهد و وحشت و اضطراب حاصل از عظمت و سطوت مبدّل به انس و سكينه شود و حالت طمأنينه دست دهد؛ چنانچه حالت قلب خليل الرحمان عليه السلام چنين بوده.

و پاره‌اى از قلوب، خوفى و از مظاهر جلالند. آنها هميشه ادراك عظمت و كبريا و جلال كنند و خشوع آنها خوفى باشد؛ و تجلّيات اسماء قهريه و جلاليه بر قلوب آنها شود؛ چنانچه حضرت يحيى- على نبيّنا وآله وعليه السلام- چنين بوده.

پس، خشوع گاهى ممزوج با حبّ است و گاهى ممزوج با خوف و وحشت است، گرچه در هر حبّى وحشتى و در هر خوفى حبّى است.

و مراتب خشوع به حسب مراتب ادراك عظمت و جلال و حسن و جمال است. و چون امثال ماها با اين حال از نور مشاهدات محروميم، ناچار بايد در صدد تحصيل خشوع از طريق علم يا ايمان برآييم. قال تعالى: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ^ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ‌»[٣١]. خشوع در نماز را از حدود و علائم ايمان قرار داده؛ پس، هركس در نماز خاشع نباشد، به حسب فرموده ذات مقدّس حق از زمره اهل ايمان خارج است. و نمازهاى ماها كه مشفوع با خشوع نيست از نقصان ايمان يا فقدان آن است. و چون اعتقاد و علم غير از ايمان است، از اين جهت اين علمى كه به حق و اسماء و صفات او و ساير معارف الهيه‌

[٣١] -« همانا رستگار شدند مؤمنانى كه در نمازشان خاشعند».( المؤمنون( ٢٣): ١- ٢)