موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٥١ - تفسير «

و بايد دانست كه اين مقام كه ذكر شد و اين تفسير كه بيان شد، براى كمّل از اهل معرفت است؛ كه مقام اول آنها آن است كه در مقام رجوع از سير الى اللَّه، حق تعالى حجاب آنها از خلق شود؛ و مقام كمال آنها حالت برزخيت كبرا است كه نه خلق حجاب حق شود- چون ما محجوبان- و نه حق حجاب خلق شود- چون واصلان مشتاق و فانيان مجذوب. پس «صراط مستقيم» آنها عبارت از اين حالت برزخيت متوسّط بين النشأتين است كه صراط حق است.

و بنابراين، مقصود از «الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ‌» همين كسانى هستند كه حق تعالى با تجلّى به «فيض اقدس» در حضرت علميه تقدير استعداد آنها را فرموده، و پس از فناء كلّى آنها را به مملكت خود ارجاع نموده.

و «مغضوب عليهم»- بنابراين تفسير- محجوبان قبل از وصولند و «ضالّين» فانيان در حضرتند.

و اما غير كمّل، پس اگر وارد سلوك نشده‌اند، اين امور درباره آنها صحّتى ندارد، و «صراط» آنها صراط ظاهر شريعت است؛ و از اين جهت تفسير شده است «صراط مستقيم» به «دين» و «اسلام» و امثال آن‌[٥٩٣].

و اگر از اهل سلوكند، مقصود از «هدايت» راهنمايى، و از «صراط مستقيم» نزديك‌تر [ين‌] راه وصول الى اللَّه است، كه آن راه رسول اللَّه و اهل بيت او است؛ چنانچه تفسير شده است به رسول خدا و ائمه هدى و اميرالمؤمنين عليهم الصلاة و السلام‌[٥٩٤].

[٥٩٣] - ر. ك: التبيان في تفسير القرآن، ج ١، ص ٤٢؛ مجمع البيان، ج ١، ص ١٠٤؛ تفسير الطبري، ج ١، ص ١٠٥.

[٥٩٤] - ر. ك: التبيان في تفسير القرآن، ج ١، ص ٤٢؛ مجمع البيان، ج ١، ص ١٠٤؛ البرهان في تفسير القرآن، ج ١، ص ٢٣٦ و ٢٤٧.