موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٨١ - تفسير حكمى در تفسير سوره شريفه مطابق بيان شيخ استاد

اين، تفسير اين سوره است به طريق عرف و عادت. و اين براى يك طايفه است؛ و منافات ندارد كه معنايى يا معانى دقيق‌ترى از براى آن باشد؛ چنانچه بعضى از آن را ذكر نموديم.

تفسير حكمى: در تفسير سوره شريفه مطابق بيان شيخ استاد

ممكن است از براى سوره مباركه «توحيد»- كه براى متعمّقين آخرالزمان وارد شده‌[٦٦١]- تفسيرى حكيمانه كه موافق موازين حكميه و براهين فلسفيه است باشد.

و آن، چنان است كه از شيخ بزرگوار عارف شاه‌آبادى- مدّ ظلّه- استفاده نمودم:

پس «هو» اشاره به صرف الوجود و هويّت مطلقه است. و آن، برهان بر شش مطلب شامخ حكمى است كه در سوره مباركه براى حق تعالى اثبات فرموده:

اول، مقام «الوهيّت»، كه مقام استجماع جميع كمالات و احديّت جمع «جمال» و «جلال» است؛ چون در مقامات مناسبه از مسفورات حكميّه ثابت شده كه صرف وجود و هويّت مطلقه صرف كمال است، والّا لازم آيد كه صرف وجود هم نباشد[٦٦٢]. و چون بيان اين مطالب طولانى شود و احتياج به مقدّمات دارد، به اشاره اكتفا كنم.

دوم، مقام «احديّت»، كه اشاره به بساطت تامّه عقليه و خارجيه و ماهويه وجوديه، و تنزّه از مطلق تركيبات عقليه، چه جنس و فصل باشد و چه مادّه و صورت عقليه باشد، يا خارجيه، چه ماده و صورت خارجيه يا اجزاء مقداريه است، مى‌باشد. و برهان بر اين مطلب نيز همان برهان صرف الوجود و هويت مطلقه است زيرا كه اگر صرف احدى الذات نباشد، لازم آيد كه از صرفيت بيرون‌

[٦٦١] - الكافي، ج ١، ص ٩١،« كتاب التوحيد»،« باب النسبة»، حديث ٣.

[٦٦٢] - ر. ك: الحكمة المتعالية، ج ٢، ص ٣٦٨، فصل ٣٤، و ج ٦، ص ١١٠، فصل ١٢.