موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٧٩ - تنبيه عرفانى در نعت كتاب و نبوّت و شريعت نبىّ ختمى صلى الله عليه و آله

براى جميع طبقات انسان در تمام ادوار عمر بشرى نازل شده و رافع تمام احتياجات اين نوع است، و حقيقت اين نوع چون حقيقت جامعه است و واجد تمام منازل است از منزل اسفل ملكى تا اعلى‌ مراتب روحانيت و ملكوت و جبروت، و از اين جهت افراد اين نوع در اين عالم اسفل ملكى اختلافات تامّه دارد و آن قدر تفاوت و اختلافى كه در افراد اين نوع است در هيچ‌يك از افراد موجودات نيست- اين نوع است كه شقىّ در كمال شقاوت و سعيد در كمال سعادت دارد، اين نوع است كه بعضى از افراد آن از جميع انواع حيوانات پست‌تر و بعضى افراد آن از جميع ملائكه مقربين اشرف است- بالجمله، چون افراد اين نوع در مدارك و معارف مختلف و متفاوتند، قرآن به طورى نازل شده كه هر كس به حسب كمال و ضعف ادراك و معارف و به حسب درجه‌اى كه از علم دارد از آن استفاده مى‌كند. مثلًا، از آيه شريفه «لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا»[٦٥٦] در عين حال كه اهل عرف و اهل ادب و لغت چيزى مى‌فهمند، علماء كلام طور ديگر استفاده مى‌كنند، و فلاسفه و حكماء طور ديگر، و عرفاء و اولياء طور ديگر استفاده مى‌نمايند. اهل عرف از آن، بيان خطابى به حسب ذوق خود مى‌فهمند؛ مثلًا مى‌گويند دو سلطان در يك مملكت نگنجد و دو رئيس در يك طايفه موجب فساد شود و دو كدخدا در يك ده اسباب اختلاف و كشاكش و نزاع شود؛ و اگر در عالم نيز دو خدا بود، فساد و تنازع و اختلاف و تشاجر مى‌شد؛ و چون نيست، اين اختلاف و نظام سماوات و ارض محفوظ است؛ پس، مدبّر عالم يكى است. و متكلمين از آن استفاده برهان‌

[٦٥٦] -« اگر در آن دو( آسمان و زمين) جز خدا خدايانى ديگر بود همانا آسمان و زمين تباه‌مى‌شدند».( الأنبياء( ٢١): ٢٢)