در سال ٤٤٧ درگذشته است. اگر عمر او صد سال بوده است و در ٤٤٧ هم وفات کرده باشد او از هر دو استادش بزرگسالتر بوده است. شهید ثانی او را «خلیفة المرتضی فی البلاد الحلبیه» خوانده است.

١٠. حمزة بن عبد العزیز دیلمی، معروف به سلّار دیلمی. در حدود سال ٤٤٨ تا ٤٦٣ درگذشته است. شاگرد شیخ مفید و سید مرتضی است. اهل ایران است و در خسروشاه تبریز درگذشته است. کتاب معروف او در فقه به نام مراسم است. سلّار هرچند هم طبقه شیخ طوسی است نه از شاگردان او، در عین حال محقق حلّی در مقدمه کتاب المعتبر از او و ابن البرّاج و ابوالصلاح حلبی به عنوان «اتباع الثلاثه» نام میبرد یعنی او را از پیروان میشمارد که علی الظاهر مقصودش این است که این سه نفر تابع و پیروان سه نفر دیگر (شیخ مفید، سیدمرتضی، شیخ طوسی) بودهاند.

١١. سید ابوالمکارم ابن زهره. در حدیث به یک واسطه از ابوعلی پسر شیخ الطائفه روایت میکند و در فقه با چند واسطه شاگرد شیخ طوسی است. اهل حلب است و در سال ٥٨٥ درگذشته است. کتاب معروف او در فقه به نام غُنیه است.

هرگاه در اصطلاح فقها «حلبیان» (به صیغه تثنیه) گفته شود مقصود ابوالصلاح حلبی و ابن زهره حلبی است و هرگاه «حلبیون» (به صیغه جمع) گفته شود مقصود آن دو نفر به علاوه ابن البرّاج است که او هم اهل حلب بوده است. بنا بر آنچه در مستدرک [١] ضمن احوال شیخ طوسی آمده است ابن زهره کتاب النهایه شیخ طوسی را نزد ابوعلی حسن بن الحسین معروف به ابن الحاجب حلبی خوانده است و او آن کتاب را نزد ابوعبد اللَّه زینوبادی در نجف و او نزد شیخ رشیدالدین علی بن زیرک قمی و سید ابی هاشم حسینی و آندو نزد شیخ عبد الجبار رازی تحصیل کرده بودهاند و شیخ عبد الجبار شاگرد شیخ طوسی بوده است. بنا بر این نقل، ابن زهره با چهار واسطه شاگرد شیخ طوسی بوده است.

١٢. ابن حمزه طوسی، معروف به عمادالدین طوسی. هم طبقه شاگردان شیخ طوسی است. بعضی او را هم طبقه شاگردان شاگردان شیخ دانسته و بعضی دوره او را از این هم متأخرتر دانستهاند. نیاز به تحقیق بیشتری است.

[١] جلد ٣، صفحه ٥٠٦