مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٢٧ - سوسیالیسم

سوسیالیسم

١. یک بحث درباره سوسیالیسم آن است که آیا حتماً فرزند و مولود کاپیتالیسم است، آنطور که کمونیستها میگویند، و نمیتوانسته قبلًا وجود پیدا کند، زیرا محصول نوعی روابط اقتصادی است که جز بعد از عبور از فئودالیسم و کاپیتالیسم نمیتواند وجود پیدا کند [١]، چنانکه کمونیستها میگویند؟ البته نباید اشتباه شود و گفته شود سوسیالیسم یک ضرورت به اصطلاح وقتیه است و فقط زمان، مشخص و مبین ضرورت آن میباشد، یعنی ضرورت آن را با زمان باید مشخص ساخت، نظیر انخساف و انکساف خورشید و ماه؛ بلکه ضرورت مشروط است. بر فرض اوّل انسانها نمیتوانند عامل به شمار روند یا آن را تسریع کنند یا تعویق اندازند؛ و در فرض دوم انسانها قادرند ولی تحت همان شرایط. البته فرضیه سوم فرضیه ماست که میگوییم مشروط است ولی مشروط به رشد روحی و کمالی مردم و بس.

٢. مسئله دیگر تعریف سوسیالیسم است قطع نظر از مرحله تحقق. در صفحه ١٣ کتاب نامبرده میگوید: