مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٨ - علم اقتصاد

از آن که به مرحله عمل در آیند. ولی قواعد و قوانین علم اقتصاد نظری در علم اقتصاد عملی مؤثر است. در کتاب اصول علم اقتصاد نوشین ص ٥ میگوید:.

باید دانست که علم اقتصاد قسمتی از علم اجتماع است و درباره روابطی که از زندگی بشر در اجتماع نتیجه میشود بحث میکند ... علم اقتصاد فقط روابطی را که بین مردم روی اساس تولید و تقسیم محصول کار اجتماعی ایجاد میگردد بحث مینماید. این روابط را معمولًا «مناسبات تولید» مینامند.

هیچ توضیح نمیدهد که آیا مقصود روابط قراردادی است یا روابط طبیعی.

صفحه ٦:.

باز باید بگوییم آیا علم اقتصاد کلیه روابط تولید بین بشر را مطالعه و از آن بحث مینماید؟ خیر، برای مثال یک نوع اقتصاد طبیعی را ...

آنگاه به تفصیل اقتصاد اشتراکی قدیم و اقتصاد اشتراکی جدید و وجه مشترک آنها را- و آن اینکه هر دوی اینها به واسطه اراده باشعور بشری اداره میشوند- ذکر میکند و سپس به اقتصاد سرمایه داری که عبارت است از مجموع سازمانهای پراکنده غیر متمرکز و نامنظم، مثال میزند. آنگاه در صفحه ٧ میگوید:.

اینک باید بپرسیم پس این اجتماع نامنظم چگونه میتواند به هستی خود ادامه دهد، و تعادل بین احتیاجات مردم و تولید چگونه برقرار میگردد؟

البته قوانینی موجود است که در روابط نامنظم اجتماع سرمایه داری تأثیر دارد، ولی این قوانین به خودی خود و بدون اینکه تابع اراده و تمایلاتِ باشعور شرکت کنندگان در امر تولید باشد تأثیر مینماید. این است اختلاف شدیدی که بین این قوانین و قوانین اقتصاد طبیعی- خواه اقتصاد کهن خانوادگی دهقانی، خواه اقتصاد اجتماع سوسیالیستی آینده- موجود میباشد.