مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩ - درس چهارم مسائل علم اصول

درس چهارم : مسائل علم اصول

ما برای آشنایی دانشجویان محترم با مسائل علم اصول کلیاتی ذکر میکنیم ولی از ترتیبی که اصولیون دارند پیروی نمیکنیم، بلکه ترتیب نوی که خود آن را بهتر میدانیم به مطالب میدهیم.

قبلًا گفتیم که علم اصول علم دستوری است، یعنی روش و راه استنباط صحیح احکام را از منابع اصلی به ما میآموزد. علیهذا مسائل علم اصول همه مربوط است به منابع چهارگانهای که در درس دوم شرح دادیم. از این رو مسائل علم اصول یا مربوط است به کتاب و یا به سنت (و یا به هر دو) و یا به اجماع و یا به عقل.

اکنون میگوییم احیاناً ممکن است در مواردی بر بخوریم به اینکه از هیچ یک از منابع چهارگانه نتوانیم حکم اسلامی را استنباط کنیم، یعنی راه استنباط بر ما مسدود باشد. در این موارد شارع اسلام سکوت نکرده است و یک سلسله قواعد و وظایف عملی- که از آنها به «حکم ظاهری» میتوانیم تعبیر کنیم- برای ما مقرر کرده است.

به دست آوردن وظیفه عملی ظاهری پس از مأیوس شدن از استنباط حکم واقعی نیز خود نیازمند به این است که ما راه و روش و دستور استفاده از آن قواعد را بیاموزیم.

علیهذا علم اصول که علم دستوری است دو قسمت میشود. یک قسمت آن