افراد همین مردم باید به دفاع بپردازند. اهل کتاب اگر در ظلّ دولت اسلامی بسر ببرند نه موظفند که آن مالیاتهای اسلامی را بپردازند و نه موظفند که در جهادها شرکت کنند با اینکه منفعت جهاد عاید حال آنها میشود. بنابراین وقتی که دولت اسلامی امنیت مردمی را تأمین میکند و آنها را تحت حمایت خودش قرار میدهد، چه مردمِ خودش باشد چه غیر خودش، یک چیزی هم از مردم میخواهد، مالی یا غیر مالی. از اهل کتاب به جای زکات و غیر زکات از خراج و مقاسمات، جزیه میخواهد و حتی به جای سربازی هم جزیه میخواهد؛ و لهذا در صدر اسلام اینچنین بوده است: هر وقت اهل کتاب داوطلب میشدند که بیایند در صفهای مسلمین به نفع مسلمین بجنگند مسلمین جزیه را برمیداشتند و میگفتند ما این جزیه را از شما میگیریم به دلیل اینکه شما سرباز نمیدهید، حالا که شما سرباز میدهید ما حق نداریم از شما جزیه بگیریم. در تفسیر المُنار شواهد تاریخی بسیاری از کتب مختلف تاریخ آمده است که مسلمین صدر اسلام جزیه را به جای سربازی میگرفتند، به اهل کتاب میگفتند شما که حالا در ظلّ دولت ما زندگی میکنید و ما از شما حمایت میکنیم ولی شما به ما سرباز نمیدهید (مسلمین هم از آنها سرباز قبول نمیکردند) به جای سرباز جزیه بدهید؛ و اگر مسلمین احیاناً در مواردی اعتمادی پیدا میکردند و از آنها سرباز میپذیرفتند دیگر جزیه نمیگرفتند.

بنابراین جزیه، خواه از نظر لغوی عربی و از ماده جزاء باشد و خواه معرّب گزیه باشد، این قدر مسلّم است که از نظر مفهوم قانونی یک پاداشی است به دولت اسلامی از طرف رعیت غیر مسلمان اهل کتاب خودش در مقابل خدمتی که برای آنها انجام میدهد و از آنها سرباز و مالیات نمیگیرد.

از همین جا معلوم شد که آن ایراد اولی که گفتند چطور میشود که اسلام به خاطر جزیه دست از جهاد برمیدارد، جوابش این است که جهاد را اسلام برای چه میخواهد؟ جهاد را برای تحمیل عقیده نمیخواهد، برای مانع از میان برداشتن میخواهد. وقتی طرف میگوید با تو جنگ ندارم، بنابراین دیگر مانعی برای تبلیغ عقیده ایجاد نمیکند، وقتی که مانعی برای تبلیغ عقیده ایجاد نمیکند او هم باید سرسختی نکند به حکم وَ انْ جَنَحوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها [١] اگر خضوع کردند و اگر بال سلم

[١] انفال/ ٦١