و بالاترم؛ نه، این ملاک کرامت نیست، انَّ اکرَمَکمْ عِنْدَاللَّهِ اتْقیکمْ. ولی ضمناً یک مطلب دیگر ذکر شده که این امر غیر از فلسفه تفاخر یک فلسفه دیگر دارد و آن فلسفه تعارف است یعنی وسیلهای است برای شناسایی شدن که افراد یکدیگر را بشناسند، یعنی این فلسفه دارد و فلسفه مفیدی دارد و آن این است که مردم باید یکدیگر را بشناسند.

از جمله لوازم و ضروریات زندگی اجتماعی این است که مردم همدیگر را بشناسند چون اگر نشناسند و تمیز ندهند که این کیست و آن کیست و آن گروه چه گروهی هستند و این گروه چه گروهی، روابط برقرار نمیشود چون زندگی اجتماعی براساس رابطه داشتن افراد با یکدیگر است که بخواهند با یکدیگر معامله و داد و ستد داشته باشند، کار مشترک داشته باشند و امثال اینها. اگر فرض کنیم افراد بشر آنچنان شبیه یکدیگر ساخته شده بودند که اصلًا دو نفر را از همدیگر نمیشد تمیز داد یعنی دو نفر با یکدیگر آنقدر شبیه بودند [که قابل تشخیص نبودند روابط بین آنها برقرار نمیشد.] مثل دو قطره آب یا اشیاء صنعتی که کارخانهها میسازند، مانند دو متر یا دو توپ یک پارچه که کارخانهای یک جنس معین را ساخته است؛ و یا دو استکان که از یک کارخانه بالخصوص با یک مدل بیرون میآیند، که وقتی چند استکان چای را جلو افرادی گذاشتند و هرکدام با یک استکان چای خوردند، همین قدر که اینها را ببرند و برگردانند کسی نمیتواند تشخیص بدهد که این همان استکان است یا استکان دیگری. همچنین اگر گنجشکی چند روز روی شاخه درختی باشد و انسان ببیند، چند لحظه برود و به جای او یک گنجشک دیگر بیاید، انسان نمیتواند تشخیص بدهد این همان گنجشک است یا گنجشک دیگری است. حالا خود گنجشکها من نمیدانم همدیگر را میتوانند بشناسند یا نه. در حدی که جفتها و بچه هایشان همدیگر را بشناسند حتماً هست ولی از این بیشتر نمیدانم و از عالم گنجشکها، عالم کلاغها، عالم کبوترها اطلاع ندارم.

ولی انسانها یکدیگر را با علائم و نشانههایی میشناسند. شناسنامه چنین مشخصاتی را بیان میکند. خیلی چیزهاست، که آنچه در این آیه آمده از آن جمله است؛ چون مقصود بیان همه وسایل تعارف نیست، مقصود این است که اینها از جمله وسایل تعارفند نه وسیله تفاخر، مثل نامها، رنگها، زبانها، منطقههای سکونت (ملیتها) و نژادها. ما افراد را با نامها میشناسیم. با رنگها و زبانها همدیگر را علامتگذاری میکنیم. همینطور با منطقههای سکونت و ملیتها: ایرانی، پاکستانی، افغانی، عراقی، انگلیسی و فرانسوی. همچنین با نژادها: این قوم از نژاد آریا هستند آنها از نژاد سامی. قرآن در جاهای دیگر اینها را جزو آیات و نشانهها ذکر میکند. «... وَ اخْتِلافُ الْسِنَتِکمْ وَ